PDA

مشاهده نسخه کامل : مراقبت های پرستاری در رادیوتراپی و شیمی درمانی



فرحناز
2013-May-14, 19:24
مقدمه
سرطان يكي از بيماريهاي ترسناك بشري (1) و يكي از كهن ترين بيماريهاي شناخته شده توسط بشر است . اين بيماري براي قرنها جز معماها بوده است و اگر چه با پيشرفتهاي علمي جديد علت بسياري از سرطانها ، روشهاي پيشگيري ، درمان و كنترل آنها شناخته شده است اما هنوز تا حدود زيادي جز معماها باقي مانده است (2)سرطان گروه بزرگي از بيماريها بالغ بر 200 بيماري است كه به عنوان مشكلي جهاني افراد را با نژاد و سن و جنس و وضعيت اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي متفاوت متاثر مي سازد (1)با پيشرفت تدريجي سرطان ، تخمين زده مي شود كه تا سال 2020 ميلادي حدود 15 ميليون مورد جديد سرطان در جهان شناسايي شده و 10 ميليون مرگ بر اثر سرطان رخ دهد ( 3 )
درمان سرطان
جراحي ، شيمي درماني ، راديوتراپي ،ايمونوتراپي، هايپرترمي ، پيوند مغز استخوان ، ژن درماني و درمان با ليزر از جمله روشهاي درمان سرطان محسوب مي شود (4) شواهد حاكي از آن است كه تركيبي از جراحي ، پرتو درماني ، شيمي درماني و احتمالا ايمني درماني به طور چشمگيري ميزان بهبودي را بالا مي برد . جراحي و پرتودرماني به صورت موضعي و شيمي درماني بطور سيستميك عمل مي كند . جراحي و پرتو درماني با كاهش دادن حجم و ظرفيت تومور ، بيمار را براي موثر تر شدن شيمي درماني و يا ايمني درماني آماده مي كند ( 5 ص 65 ) به اين ترتيب تداير پزشكي در سرطان پيچيده بوده و غالبا شامل تركيبي از چند نوع درمان است . انتخاب روش درمان مناسب براي سرطان بسته به نوع بدخيمي ، نوع سلول ، مرحله بيماري ، وجود متاستاز ووضعيت بيمار متفاوت است (6)
اگر چه جراحي ، شيمي درماني ، راديو تراپي و هورمون درماني به عنوان رايجترين روشهاي مورد استفاده در درمان سرطان (3) ميزان بقاي اين افراد را افزايش داده است اما اين روشهاي درماني به نوبه خود سبب بروز عوارض جانبي كوتاه و بلند مدت در بيماران مي شوند (7) عدم كنترل مناسب اين عوارض سبب تشديد اثرات منفي بر كيفيت زندگي بيماران شده و ممكن است هر نوع مزيتي از اين افزايش بقا را به دليل افزايش هزينه هاي عوارض جانبي خنثي كند . عوارض جانبي مي تواند كنترل بيماري را مشكل و هر جنبه اي از زندگي را متاثر سازد.. (8) اين در حالي است كه كنترل علائم مرتبط با سرطان و درمان آن ، به عنوان يك جزئ مهم در درمان سرطان براي بيماران تحت شيمي درماني و راديو تراپي مي باشد (9) در اين ميان بر نقش پرستاران در شناسايي و كنترل به موقع اين عوارض تاكيد شده است.
پرستاري در سرطان
پرستاري انكولوژي (oncology nursing) ، شاخه اي از پرستاري است كه در تلاش براي افزايش كيفيت زندگي مبتلايان به سرطان مي باشد . پرستاري سرطان در حقيقت چالشي است خلاقانه ، ماهرانه و با تشريك مساعي ساير پرسنل درماني( 10 ص 2) پرستاران به عنوان يكي از اعضاي تيم درمان نقش مهمي در تشخيص ، درمان و مراقبت از بيماران سرطاني دارند و از آنجا كه پرستار ، وقت بيشتري را نسبت به ديگر اعضاي تيم درمان با بيمار مي گذراند ، شايد اولين شخصي باشد كه نياز بيمار و خانواده اش را تشخيص مي دهد.
مداخلات پرستاري در سرطان را مي توان به دو دسته كلي تقسيم نمود :


مداخلات پرستاري در برخورد با نيازهاي رواني _ اجتماعي
مداخلات پرستاري در برخورد با نيازهاي فيزيولوژيك

در برخورد با نيازهاي رواني _ اجتماعي بيمار مبتلا به سرطان تحت درمان بايد به نكات زير توجه شود :


مكانيسمهاي از عهده برآيي موجود در بيمار را شناسايي و حمايت كنيد (روحي / ادراكي / رواني حركتي و بين فردي )
حمايت رواني را با كار بر روي رفتار بيمار ايجاد كنيد .
از دادن اطمينان كاذب مجدد خودداري كنيد .
به بيماران و خانواده هاي آنها براي بيان احساسات فرصت دهيد .
در برخورد با مشكلات ، بي آلايش ، صادق و خلاق باشيد .
از اميدواري حمايت كنيد اما از دادن اميد كاذب اجتناب نماييد .
حس استقلال بيمار را پرورش دهيد .
به بيماران اجازه شركت در تصميم گيري را بدهيد .
با دقت و توجه گوش كنيد .
به سوالات در حد امكان پاسخ داده و درباره آزمايشات و درمانها اطلاعاتي بدهيد .
در صورت لزوم با ساير اعضاي حرفه اي تيم بهداشتي ، از جمله پرستار متخصص انكولوژي مشورت كنيد .
بيماران و خانواده هاي آنان را به سوي مسئوليتهايي كه نمي توانند بر دوش گيرند ، سوق ندهيد .
فرضيات را تاييد كرده و به بيماران براي توصيف ، توضيح و شناخت دلايل احساساتشان كمك كنيد و از روش فيد بك استفاده كنيد .
از توضيحات ساده و واضح استفاده كنيد .
اجازه دهيد كه بيماران و خانواده شان بدانند كه احساساتشان طبيعي است.

مراقبتهاي پرستاري در برخورد با نيازهاي فيزيولوژيك در رابطه با درمانهاي پزشكي از جمله شيمي درماني واشعه درماني است كه مورد بحث قرار خواهد گرفت.
تعريف شيمي درماني
شيمي درماني به معناي استفاده از داروهاي ضد سرطان با هدف تخريب هر چه بيشتر سلولهاي تومور همراه با حداقل اثر بر روي سلولهاي سالم است (11) به عبارتي شيمي درماني استفاده از داروهاي كشنده سلول در درمان سرطان است . اين روش يكي از 4 روش رايج درمان سرطان در كنار جراحي ، راديوتراپي و بيوتراپي است.
ويژگي ها و موارد كاربرد :
در مقايسه با جراحي و راديوتراپي، شيمي درماني به عنوان يكي از مهمترين روشهاي درمان سرطان داراي مزيتهايي است ازجمله تاثير سيستميك آن در از بين بردن سلولهاي سرطاني در سراسر بدن در مقايسه با اثر موضعي جراحي و راديو تراپي (13) درمان ، كنترل و تسكين علائم بيماري از اهداف استفاده از اين روش درماني مي باشد.
شيمي درماني ممكن است به يكي از صورتهاي زير استفاده شود :
1. Adjuvant therapy
دوره اي از شيمي درماني در تركيب با ساير روشها ( جراحي / راديوتراپي / بيوتراپي )
2. Neoadjuvant chemotherapy
تجويز شيمي درماني قبل از جراحي جهت كوچك ( (shrink نمودن تومور
3 . Primary therapy
درمان بيماري كه سرطان موضعي دارد و براي او درمان جايگزين در دسترس است
4. Induction chemotherapy
درمان بيماري كه براي سرطان او درمان جايگزين وجود ندارد
5. Combination therapy
تجويز دو يا تعداد بيشتري از عوامل شيمي درماني جهت درمان سرطان ( افزايش عملكرد ساير داروها با اثر سينرژيك داشتن ) . به عنوان مثال رژيم CMF ؛ تركيب سه داروي سيكلوفسفامايد / متوتروكسايد / فلوئويوراسيل است كه در درمان سرطان سينه استفاده مي شود.
راههاي تجويز داروهاي شيمي درماني :
1. روش خوراكي ( قرص / كپسول / محلول ) ( سايتوكسان – متوتروكسايت – مركاپتوپورين )
2. داخل عضلاني ( آسپارژيناز)
3. زير جلدي ( بلئومايسين )
4. موضعي
5. داخل شرياني ( فلوكسوريدين )
6. داخل حفره اي ( نظير داخل مثانه اي )
7. داخل پريتونئال
8. تزريق در مايع مغزي نخاعي ( سيتارابين )
9. داخل وريدي ( push or bolus / infusion ) ( اكثر داروهاي شيمي درماني به اين روش مورد استفاده قرار مي گيرند )
كه در اكثر موارد به منظور تاثير بهتر داروها از روش سيستميك خوراكي و داخل وريدي استفاده مي شود و روشهاي زير جلدي ، داخل عضلاني و جلدي به دليل اثرات آسيب زننده به بافت ، كمتر مورد استفاده قرار مي گيرند.
نقش پرستار در شيمي درماني :
كمپبل (Campbell) تدابير پرستاري را به 4 دسته تقسيم مي كند :


تدابير درماني (nursing treatment) شامل مراقبتهاي محافظي و حمايتي است كه با انجام اين اعمال پرستار به تنظيم و حفظ محيط داخلي و خارجي بدن ، حمايت از انجام اعمال طبيعي بدن بيمار ، فراهم نمودن آسايش و راحتي بيمار ، تسهيل نكات بهداشتي و سرانجام پيشگيري از بيماري و صدمات مي پردازد .
مشاهدات پرستاري (nursing observation) شامل مراقبتهايي است كه توسط معاينه ، نظارت و نگاه كردن و كنترل علائم بيمار انجام مي گيرد .
آموزش بهداشت (health education) شامل مراقبتهايي كه به افزايش اطلاعات مربوط به سلامتي و توصيف آن مي پردازد .
آخرين نوع از تدابير پرستاري (medically delegated activities ) ، فعاليتهايي است كه به اجراي دستورات و درمانهاي طبي كه پزشك توصيه مي كند مربوط شده و اين تدابير تحت نظارت پزشك انجام مي گيرد.

Procedure for Administering Chemotherapy Drugs


قانون بيمار صحيح / داروي صحيح / دوز صحيح / روش تجويز صحيح و زمان صحيح را با دستور پزشك چك كنيد
سابقه و احتمال آلرژي و حساسيت را با بيمار چك كنيد . وسايل لازم مورد استفاده در آنافيلاكسي را در دسترس قرار دهيد
عوارض جانبي و سميتهاي احتمالي را پيش بيني كرده و براي پيشگيري از آنها برنامه ريزي كنيد
تستهاي آزمايشگاهي مربوط را بررسي كنيد
جهت شروع درمان از بيمار رضايت آگاهانه بگيريد
وسايل و تجهيزات مناسب را آماده كنيد
ميزان مناسب دارو را محاسبه و به روش آسپتيك آماده كنيد
مراحل كار را به بيمار و خانواده اش توضيح دهيد
داروهاي ضد استفراغ يا ساير داروهاي تجويز شده (كورتونها ) را معمولا 20 تا 30 دقيقه قبل از شروع درمان تجويز كنيد
محل تزريق وريدي را آماده كرده و پس از رگ گيري داروهاي شيمي درماني را تجويز كنيد . قبل و بعد از تزريق هر دارو و در پايان تزريق ، كمي محلول نمكي نرمال تزريق گردد . اين عمل جهت پيشگيري از تركيب داروها وپيشگيري از آسيب وريدي صورت مي گيرد
بيمار را در فواصل زماني مختلف طي دريافت دارو از نظر علائم ناخواسته بررسي كنيد
تمام وسايل مصرف شده و داروهاي استفاده نشده را به روش صحيح از محيط اطراف بيمار دور كنيد
اقدامات انجام شده را با ذكر تاريخ و ساعت و نام ثبت كنيد.

نكات ايمني هنگام آماده كردن دارو :


دستها را بطور كامل بشوييد
از گان مخصوص با نفوذ پذري كم ، بدون پرز ، جلو بسته با آستينهاي بلند و مچ كشي استفاده كنيد
از دستكش جراحي لاتكس پودر نزده استفاده كنيد ( دستكشهاي پودر زده مي تواند باعث تماس دست با دارو از طريق باقيمانده پودر شوند )
در صورت امكان از دو جفت دستكش استفاده شود
ماسكهاي جراحي مانع استنشاق دارو نمي شوند ، بنابراين اتاق مخصوص آماده كردن دارو بايد داراي تهويه مناسب به سمت خارج باشد
استفاده از قفسه ايمني بيولوژيك ( Biological safety cabinet ) هنگام آماده كردن دارو ضروري است . در صرت عدم وجود اين سيستم از يك رسپيراتور با فيلترهاي قوي به همراه پوششهاي پلاستيكي صورت استفاده گردد
تمام سطوح قفسه و مكان آماده سازي دارو قبل و بعد از آماده سازي با الكل 70 % و حوله يكبار مصرف تميز كنيد
در تمام مراحل آماده سازي دارو از روش آسپتيك استفاده كنيد
از پر نمودن بيش از حد ظروف دارو خودداري كنيد و حلال را به آهستگي به ظرف اضافه كنيد
هنگام باز كردن آمپولهاي شيشه اي ، از يك گاز استريل يا پنبه آغشته به الكل در اطراف گردن آمپول استفاده كنيد ، آمپول را در فاصله اي دورتر از بدن باز كنيد
از تماس دست با دهان و چشم اجتناب كنيد
از خوردن ، آشاميدن ، استعمال سيگار ، جويدن آدامس و نگهداري غذا در محل آماده سازي دارو يا نزديك آن خودداري كنيد.

پيشگيري از نشت دارو به خارج از رگ
مجمع پرستاران سرطان ، جهت پيشگيري از نشت دارو اقدامات زير را مهم اعلام كرده اند :


تريق داروهاي شيمي درماني توسط پرستاران مجرب و كار آزموده
انتخاب دقيق وريد مناسب
تكنيك صحيح و دقيق در ورود به داخل رگ و استفاده از سر سوزنهاي مناسب (شماره هاي 19 تا 21 )
تزريق دقيق دارو در محيطي آرام و بدون عجله
تعويض محل تزريق در دفعات متوالي تزريق
رقيق نمودن كامل دارو طبق دستور العمل
مشاهده دقيق عضو در طول تزريق از نظر علائم نشت دارو به داخل بافت ( پر رنگي / سوزش / قرمزي / التهاب و عدم برگشت دارو )
كنترل برگشت خون از محل داخل وريدي در قبل ، حين و بعد از انفوزيون داروهاي تاول زا

در صورت مشاهده علائم و نشانه هاي نشت دارو اقدامات زير ضروري است :


توقف تزريق داروي شيمي درماني
حفظ سوزن يا آنژوكت در محل
آسپيره كردن هر نوع داروي باقيمانده ، خون درون لوله ، سوزن و يا بافت
تزريق داخل وريدي پادزهر تجويز شده :

× سديوم تيوسولفات براي مكلورتامين
× ريمزو براي ميتومايسين
× هيالورونيداز براي آلكالوئيدهاي وينكا
توجه : در صوت عدم امكان آسپيره كردن دارو از محل ، پادزهر تزريق نمي شود ، در اين موارد سوزن يا آنژيوكت بايد خارج و پادزهر يا كورتون ( جهت رفع التهاب ) به روش زير جلدي دور تا دور ناحيه نشت دارو با سوزن شماره 25 تزريق گردد .


خودداري از كاربرد فشار بر ناحيه مبتلا
پوشاندن ناحيه با پانسمان استريل
استفاده از كمپرس گرم يا سرد بر روي ناحيه
بالا قرار دان عضو مبتلا
مشاهده ناحيه به طور منظم از نظر قرمزي ، نكروز و درد
ثبت تاريخ / ساعت / اندازه و نوع سوزن / محل ورود / توالي دارويي / روش تجويز / مقدار تقريبي داروي نشت شده / مداخلات پرستاري انجام شده / شكايات بيمار / ظاهر محل و توجهات پزشكي انجام شده.

عوارض جانبي شيمي درماني :
مسلما در كنار اثرات درماني شيمي درماني، يكسري عوارض جانبي نيز وجود دارد . دريك تقسيم بندي كه توسط (پري و ياربرو) در سال 1984 ، بر اساس زمان وقوع عوارض جانبي ناشي از شيمي درماني صورت گرفته است ، عوارض شيمي درماني به صورت زير معرفي شده است :
1. عوارض فوري :ساعتها يا روزها بعد از تجويز دارو بروز مي كنند و شامل تهوع _ استفراغ _ فلبيت _ افزايش اسيد اوريك خون _ نارسايي كليه _ آنافيلاكسي و راشهاي پوستي مي باشند .
2. عوارض زودرس :روزها يا هفته ها بعد از تجويز دارو رخ مي دهند و شامل لكوپني _ ترومبوسيتوپني _ آلوپسي _ اسهال _ استوماتيت _ مگالوبلاستوزيس و خستگي مي باشند .
3. عوارض ديررس : هفته ها يا ماهها بعد از تجويز دارو بروز مي كنند و شامل كم خوني _ آسيب كبدي _ فيبروز ريوي _ فقدان اسپرم و هايپر پيگمانتاسيون مي باشند .
4 . عوارض تاخيري : ماهها يا سالها بعد از تجويز دارو رخ مي دهند و شامل كم كاري گنادها _ عقيمي _ يائسگي زودرس و بدخيمي ثانويه مي باشند.
عوارض داروهاي شيمي درماني به تفكيك داروها :

× درد
(متوتروكسايت با سردرد ، تاكسول و تاكسوتر با نروپاتي محيطي ، وين بلاستين با درد عضلاني ، وين كرسيتين با دردهاي شكمي )
× آلوپسي و نازك شدن مو
(سيكلوفسفامايد ، متوتروكسايت ، تاكسول ، وين بلاستين )
× آنوركسي
× يبوست
( وين بلاستين و وين كرسيتين با ايلئوس )
× اسهال
Advia Doacrobicin) ، 5 فلويوراسيل ، متوتروكسايت )
× التهاب مثانه
(سيكلوفسفامايد با خونريزي مثانه )
× افسردگي
× خستگي
(وين كريستين ، وين بلاستين و سيس پلاتين )
× لكوپني
(farma Epirobicin )
× ترومبوسيتوپني
× آنمي
تضعيف مغز استخوان ( خطر ناكترين و كشنده ترين عارضه جانبي داروهاي شيمي درماني )
( داروهاي دسته آلكيل كننده مانند بوسولفان / كلرامبوسيل و نيتروزئوره ها نظير سيسپلاتين / كارموسيتين و لوموسيتين داراي سميت خاصي بر روي مغز استخوان هستند.
× التهاب مخاط (ركتال )
× التهاب مخاط ( واژينال )
× تهوع و استفراغ
( سيسپلاتين ، كاربوپلاتين ، 5 فلويوراسيل ، جمزار، ميتومايسين ، متوتروكسايت ، تاكسوتر، وين بلاستين )
× التهاب حلق و مري
× تغييرات پوستي
( تاكسول ، جمزار )
× استوماتيت
( 5 فلويوراسيل ، تاكسوتر ( velba ) )
توجه : كاهش سلولهاي سفيد خون ( Absolute Neutrophil Count < 1000 در ميليمتر مكعب ) و پلاكتها ( كمتر از 20000 در ميلي متر مكعب ) به دنبال تضعيف مغز استخوان ، فرد را در معرض عفونت و خونريزي ( دو عامل اصلي مرگ بيماران سرطاني ) قرار مي دهد .
توجه : Nadir ، اصطلاحي است كه براي مدت زمان بعد از تزريق داروي شيمي درماني كه در آن سلولهاي سفيد و يا پلاكتها به كمترين حد خود مي رسند به كار مي رود . اكثر داروهاي مضعف مغز استخوان داراي نادير 7 تا 14 روز بعد از تزريق دارو هستند . بنابراين كنترل مقادير گلوبولهاي سفيد و پلاكتها در زمان نادير در تعيين سميت دارو و تعديلات لازم در مقدار آن ضروري است.

فرحناز
2013-May-14, 19:25
Nursing Diagnosis


اضطراب و ترس در ارتباط با فرايند شيمي درماني و عوارض آن
كمبود آگاهي در مورد عوارض جانبي شيمي درماني و روشهاي مراقبت از خود
تغيير در غشاي موكوسي دهان ( موكوزيت ) در ارتباط با عوارض دارو ها
احتمال خطر در ارتباط با تضعيف سيستم ايمني ( كم خوني / عفونت / خونريزي )
تغيير در وضعيت تغذيه كمتر از نياز بدن در ارتباط با تهوع و استفراغ / آنوركسي
تغييرات بينايي و شنوايي ناشي از مسموميتهاي دارويي ( ارسنيك )
اختلال در تصوير ذهني از خود ناشي از آلوپسي
اختلال در آسايش در ارتباط با درد ناشي از عوارض جانبي عوامل شيمي درماني و متاستاز استخواني.

Major System Toxicity or Dysfunction and Nursing Management
Å مسموميت قلبي cardiac toxicity
ü بررسي وضعيت قلب قبل از شروع درمان از نظر نوار قلب / كسر تخليه / آنزيمهاي قلبي و بعد از شروع دارو از نظر تاكيكاردي / كوتاهي تنفس / اتساع وريد ژوگولار / ريتم گالوپ و ادم قوزك پا
Å مسموميت خوني hematopoietic toxicity
ü كنترل WBC / كنترل Hg و Hct / كنترل شمارش پلاكت / استفاده از وسايل و تجهيزات استريل در تزريق و اكسيژن تراپي / آموزش بهداشت جنسي/ بررسي و مشاهده از نظر علائم خونريزي / اعمال فشار ملائم بر روي وريد 3 تا 5 دقيقه / كنترل محيط از نظر وجود وسايل تيز.
Å مسموميت كبدي hepatic toxicity
ü بررسي تستهاي عملكرد كبدي ( LDH / SGOT / SGPT ) بيليروبين . زمان پروترومبين و گزارش به پزشك در صورت مشاهده زردي ، حساسيت در ناحيه كبد و تغيير رنگ ادرار و مدفوع
Å واكنشهاي افزايش حساسيت hypersensitivity reaction
ü بررسي از نظر علائم ضعف ، خواب آلودگي ، حس خارش و سوزش دردست و پاها ، خشونت صدا ، درد فك و چانه ، توهم ، افسردگي ، ضعف يا فقدان رفلكسهاي عميق تاندون ، عدم تعادل در راه رفتن ، يبوست شديد و فلج روده اي.
Å تغييرات متابوليكي metabolic alterations
ü كنترل علائم افزايش Ca / k / Na / گلوكز / اوره و كنترل علائم كاهش Ca / Mg / Na
Å مسموميت عصبي neurotoxiity
ü طبق دستورamifostine ( Ethyol) تجويز شود . قبل از شروع درمان بررسي سيستم عصبي پايه صورت گيرد
Å مسموميت شنواييototoxicity
ü amifostine ( Ethyol) تجويز شود . قبل از شروع درمان اوديوگرام پايه بررسي شده علائم كاهش شنوايي و وزوز گوش و سرگيجه بررسي و گزارش شود
Å مسموميت ريوي pulmonary toxicity
ü بررسي عملكرد ريوي و گزارش علائم تنگي نفس ، سرفه خشك ، رال ، تاكيپنه و تب ( سالمندان در خطر بيشترند )
Å مسموميت كليويrenal system toxicity
ü بررسي كليريانس كراتينين 24 ساعته قبل از درمان ( 2 تا 3 ليتر براي 24 ساعت قبل و بعد از درمان ) تشويق مصرف مايعات كافي ( 2 تا 3 ليتر در 24 ساعت قبل و بعد از درمان ) كنترل جذب و دفع و تغييرات وزن
Å اختلال سيستم توليد مثلreproductive system dysfunction
ü آموزش و مشورت در مورد اجتناب از بارداري تا 2 سال بعد از شيمي درماني . دادن آگاهي در مورد مصرف ضد بارداري ها . آگاه كردن بيمار در مورد احتمال ناباروري موقتي يا دائمي و كاهش ليبيدو . زنان ممكن است علائم آمنوره ، برافروختگي ، بي خوابي ، مقاربت دردناك و خشكي واژينال را داشته باشند در اين مورد استروژن درماني مفيد است . مردان با تهيه بانك اسپرم قبل از شروع درمان مي توانند امكان باروري خود را داشه باشند.
Patient Teaching for Self _ Management of Most Common Side Effects from Chemotherapeutic Drugs
Infection
آموزش :
O رعايت نكات بهداشتي : استفاده از مسواك و ليف حمام اختصاصي ،حمام روزانه ، شستن دستها
O اجتناب از مصرف آبي كه بيش از 15 دقيقه مانده باشد
O اجتناب از مصرف سالاد، ميوه جات و سبزيجات خام
O اجتناب از قرار دادن گل و گياه تازه در اتاق
O اجتناب از مصرف گوشتهاي كباب شده با نيم پز.
مداخله پرستاري :
O كنترل شمارش گلوبولهاي سفيد و در صورت لكوپني كمتر از 3000 در ميلي متر مكعب :
Å كنترل علائم حياتي به ويژه درجه حرارت بدن هر 4 ساعت
Å مشاهده دهان ، غشائ مخاطي و نواحي باز ( IV line ) هر 4ساعت
Å نمونه برداري از تمام نواحي مشكوك بدن جهت كشت فوري و اطلاع فوري به پزشك
Å رعايت نكات آسپتيك در تمامي روشهاي تهاجمي مراقبتي
Å در صورت امكان قرار دادن بيمار در اتاق خصوصي
Å كاهش تعداد مراقبت كنندگان
Å تعويض روزانه پانسمان و مسير داخل وريدي
Å تشويق و كمك به بيمار در انجام سرفه موثر ، ئتنفس عميق و فعاليت به ميزان مناسب
Å اجتناب از سوند گذاري داخل مثانه تا حد امكان
O در صورت ANC كمتر از 1000 در ميلي متر مكعب خون و حرارت بيش از 38 درجه سانتي گراد ( 101 درجه فارنهايت ) ممكن است با نظر پزشك معالج تجويز دارو متوقف شود.
Bleeding
آموزش :
O استفاده از مسواك نرم و ريش تراش برقي ، عدم استفاده از نخ دندان با پلاكت كمتر از 50000 در ميلي متر مكعب
O اجتناب از مصرف داروها حتي آسپيرين و يا مسكنهاي ديگر بدون تجويز پزشك
O كاربرد فشار ملايم 3 تا 5 دقيقه بر روي مكانهاي تزريق
O مراجعه فوري به پزشك در صورت مشاهده هر گونه خونريزي خودبخودي از بيني ، لثه ها ، ادرار خوني ، خون در مدفوع و يا كبود شدگي ناگهاني در بافتهاي بدن

مداخله پرستاري :
O كنترل شمارش پلاكتها و PT , PTT, Hb
O بررسي مصرف داروهاي موثر بر خونريزي (آسپيرين ) و زمان انعقاد
O بررسي عوامل موثر بر فرايندهاي انعقادي مانند تب ، عفونت خون ، اختلال فعاليت كبدي و ....
O مشاهده از نظر خونريي از بيني ، لثه ، وجود پتشي و كبود شدگي سريع ، هماچوري ، ملنا ، هماتمز و خلط خوني ، هايپر منوره و علائم خونريزي داخل ججمه ( تحريك پذيري / كاهش حس / عدم تساوي مردمك ها / سر درد و عدم تعادل )
O اجتناب از روشهاي درماني و تشخيصي مقعدي و تزريقات عضلاني
O پد گذاري ميله هاي كنار تخت و برداشت وسايل اضافي از اتاق در صورت شمارش پلاكتي كمتر از 50000 در ميلي متر مكعب
O شمارش پلاكتي كمتر از 100000 ممكن است نياز به توقف شيمي درماني داشته باشد ( 14 ص 136 )
Aches & Pains
آموزش :
O داروهاي ضد درد بايد به طور منظم خورده شوند
O يبوست ، خشكي دهان و خواب آلودگي از جمله عوارض داروهاي ضد درد است
O استراحت و استراتژيهاي آرامسازي نظير موسيقي ، ورزش آرام سازي پيشرونده ، انحراف ذهن و تصور سازي مثبت در كنترل درد موثرند
مداخله پرستاري :
O بررسي محل ، شدت ، كيفيت و دوره درد ( 12 ص 648)
O كنترل درد در اين بيماران نياز به دارو داشته و نبايد به دليل احتمال اعتياد جسمي ، از دادن مقادير موثر مسكنهاي مخدر ( در صورت تجويز ) در اين افراد اجتناب شود
O از مصرف دارو نما جهت تسكين درد در بيماران سرطاني اجتناب شود زيرا اثرات تسكيني محدودي داشته و به دليل درد شديد در بيماران سرطاني ممكن است اثرات درماني مطلوب را كاهش دهد
Alopecia ( Hair Loss & Hair Thinning(
آموزش :
O ريزش مو 10 تا 21 روز بعد از تجويز دارو رخ مي دهد
O ريزش مو موقتي است و هنگامي كه دارو قطع شود مجددا رويش مي يابد ( عموما 2 تا 6 ماه بعد از درمان )
O ريزش مو ممكن است به صورت ناگهاني و به مقدار زيادي رخ دهد بنابراين قبل از اينكه ريزش شروع شود كلاه گيس ، كلاه روسري ، مناسب را انتخاب كنيد
O از سشوآر كردن مو ، مجعد كننده هاي مو ، شامپوهاي زبر كننده و شستشوي مكرر مو ، رنگ مو و گيره هاي مو خودداري كنيد
O سر و گردن خود را بپوشانيد تا در تابستان از آفتاب سوختگي شديد و در زمستان از سرماي شديد محافظت شود ( 12 ص648)
O بهتر است قبل از شروع شيمي درماني موهاي خود را كوتاه كنيد
O از شامپوي ملايم ( شامپو بچه ) استفاده كنيد و هفته اي يكبار موهايتان را شامپو كنيد
O از نرم كننده هاي پوست سر يا پماد A+ D جهت كاهش خارش و تحريك سر با مشورت پزشك استفاده كنيد.
Anorexia
آموزش :
O سعي كنيد با ساير افراد خانواده و يا با دوستان خود در فضايي مناسب و جذاب با موسيقي ملايم غذا بخوريد
O سعي كنيد قبل از خوردن ، با شستشو و تميز كرن دهان ، براي خوردن آماده شويد
O غذا را در وعده هاي متعدد ولي با حجم كم مصرف كنيد ( 5 تا 6 نوبت در روز )
O از خوردن مايعات همراه با غذا اجتناب كنيد تا از احساس پري در شما جلوگيري شود
O از مواد غذايي پر پروتئين نظير تخم مرغ ، محصولات لبني ( شير ، ماست ، پنير ) ، روغن بادام زميني ، ماهي و حبوبات استفاده شود
O به نظر مي رسد ، صبحانه وعده اي است كه در طول روز نسبت به ساير وعده ها بهتر تحمل مي شود ، سعي كنيد يك سوم از كالري روزانه خود را در اين زمان بگنجانيد
مداخله پرستاري :
O بررسي تاريخچه و عادات غذايي ، كنترل سطوح ترنسفرين سرم و كاهش وزن
O بررسي از نظر تغيير در حس مزه و سير شدن سريع
Constipation
آموزش :
O از مواد غذايي پر فيبر نظير محصولات برگ سبز ، سبوس ، ميوه جات تازه ، سبزيجات و ذرت بو داده زياد استفاده كنيد
O مايعات كافي در طول روز استفاده كنيد ( آب ، آب ميوه تازه ، آلو ، مايعات گرم به هنگام شب )
O در صورت احساس دفع فورا به دستشويي رفته و عمل دفع را به تاخير نياندازيد
O براي دفع زمان خاصي را در نظر بگيريد ( صبحها بعد از صبحانه بهترين زمان براي عمل دفع است )
O در صورتي كه يبوست 3 روز يا بيشتر طول كشيد به پزشك مراجعه كرده و دستورات او را اجرا كنيد
O در طول روز ورزشهاي سبك نظير پياده روي را انجام دهيد
مداخله پرستاري :
O تعيين عادات روده اي نرمال
O برسي الگوي دفع / قوام و دفعات مدفوع
O تشويق بيمار به داشتن فعاليت در حد تحمل
Cystit
آموزش :
O افزايش مصرف مايعات روزانه
O حداقل هر 4 ساعت در روز و حداقل 1 بار در طول شب دفع ادرار داشته باشيد
O در صورت بروز علائم خونريزي ( خون در ادرار ) ، سوزش ادرار ، درد ، تب و لرز فورا به پزشك گزارش دهيد
مداخله پرستاري :
O بررسي و مشاهده ادرار از نظر رنگ و ميزان و دفعات دفع ادرار و تجويز سيكلوفسفامايد و ايفوسفامايد در ابتداي روز و تجويز مسنا mesna ( 12
Depression
آموزش :
O شركت در فعاليتها و سرگرمي هاي لذت بخش نظير موسيقي ، عبادت ، مطالعه وگردش
O در مورد احساسات ونگرانيهاي خود با كسي صحبت كنيد
مداخله پرستاري
O بررسي تغييرات خلق و عاطفه و كمك به بيمار در تنظيم اهداف كوتاه مدت كه در طي روز قابل دست يابي است
Diarrhea
آموزش :
O از مصرف مواد سرشار از سبوس ، چرب و ادويه دار ، محصولات لبني و يا شير جوشيده ، شيريني جات ، كلم ، قهوه و محصولات الكلي اجتناب كنيد
O رژيم نرم داشته باشيد ( پوره جات ، مايعات )
O مصرف مايعات روزانه را افزايش دهيد و از آب ، چاي كم رنگ و ولرم ، آب گوشت ، آب انگور ، آب سيب استفاده كنيد
O بعد از هر بار اجابت مزاج ناحيه مقعد را با آب و صابون ملايم شسته و در معرض هوا خشك كنيد
O از داروهاي ضد اسهال در صورت تجويز پزشك درست و به موقع استفاده كنيد.
مداخله پرستاري :
O بررسي الكتروليتهاي سرم ، ميزان جذب و دفع مايعات و دفعات / رنگ وقوام مدفوع
O مراقبت دقيق از ناحيه پرينه
O دادن داروهاي ضد اسهال طبق تجويز پزشك
Fatigue
آموزش :
O زماني كه احساس ضعف داريد استراحت كنيد تا انرژي باقي مانده شما حفظ شود
O دوره هاي فعاليت و استراحت را براي خود تنظيم كنيد
O بتدريج ميزان فعاليت خود را براي انجام امور روزانه افزايش دهيد.
O غذا و مايعات كافي مصرف كنيد به دفعات ولي با حجم كم تا انرژي كمتري براي هضم غذا صرف شود ، از غذاهاي پر پروتئين (تخم مرغ ، محصولات لبني ( شير ، ماست ، پنير ) ، روغن بادام زميني ، ماهي و حبوبات ) استفاده شود.
O در محيط آرام با نور ملايم ، بدون سرو صدا ، با دماي مناسب استراحت كنيد
O از روشهاي آرام ساز ، گفتگو ، تفريحات مورد علاقه استفاده كنيد
O از ورزشهاي ملايم نظير پياده روي روزانه استفاده كنيد
O در صورت وجود علائم زير ورزش نكنيد : ضعف غير معمول عضلاني ، نبض نامنظم ، درد يا كرمپ عضلاني ، درد قفسه سينه ، تهوع و استفراغ 24 تا 36 ساعت قبل ، تنگي نفس ، شيمي درماني وريدي در 24 ساعت گذشته
O در انجام كارهاي خود در صورت نياز كمك بگيريد
O حين انجام كا از روشي استفاده كنيد كه از اتلاف انرژي شما جلوگيري كند
O در صورت وجود درد از مسكن يا روشهاي آرام سازي استفاده كنيد
O سعي كنيد كمتر هيجاني و عصباني شويد
مداخله پرستاري :
O بررسي علل احتمالي ( كم خوني ، درد مزمن ، استرس ، افسردگي ، استراحت ناكافي ، بي خوابي ، تغذيه نامناسب ) و كنترل آن در حد امكان
O درد ، تهوع و استفراغ ، تنگي نفس و اضطراب سبب تشديد خستگي مي شوند آنان را به حداقل برسانيم
O بررسي و كنترل محيط از نظر گرما ، سرما ، نور اضافي ، سر و صدا
Mucositis Rectal
آموزش :
O از غذاي كم باقيمانده و سبك استفاده كنيد
O از مايعات كافي استفاده كنيد
O از داروهاي ضد اسهال و ضد درد تجويز شده به موقع استفاده كنيد
O بعد از هر بار اجابت مزاج ناحيه مقعد را با آب و صابون ملايم شسته و در معرض هوا خشك كنيد
مداخله پرستاري :
O بررسي از نظر عدم تعادل الكتروليتي و شمارش گلوبول سفيد ، بررسي از نظر خونريزي از مقعد ، بررسي برون ده ادراري و مدفوع
Mucositis Vaginal
آموزش :
O درد ، زخم ، خونريزي از مخاط واژن را به پزشك اطلاع دهيد
O براي كاهش خارش و بوي بد ، حمام نشيمنگاه با آب نمك داشته باشيد
O بعد از اجابت مزاج ناحيه را با مخلوط آب اكسيژنه و آب بشوييد
O از شوينده ، تامپون ، پدهاي تجاري حاوي دئودرانت استفاده نكنيد.

فرحناز
2013-May-14, 19:25
Nauseas & Vomiting
آموزش :
O به دفعات ولي با حجم كم بخوريد ( 5 تا 6 وعده غذا در طول روز )
O از مصرف غذاهاي چرب و خيلي شيرين و غذاهاي نفاخ اجتناب كنيد
O از ديدن مناظر ناخوشايند ، از بوها و مزه هاي نامطبوع اجتناب كنيد
O مصرف غذاي سرد ، شور ، نان خشك ممكن است بهتر تحمل شوند
O در صورت تشديد استفراغ از رژيم مايعات صاف استفاده كرده و به پزشك اطلاع دهيد
O از روشهاي آرام ساز و موسيقي براي انحراف ذهن استفاده كنيد
O از خوردن مايعات همراه غذا اجتناب كنيد ( حداقل تا يك ساعت بعد از هر وعده غذايي از مايعات استفاده نكنيد
O از خوردن غذا در محيط پر سر و صدا و بوهاي تند و محرك اجتناب كنيد
O قبل از غذا از داروهاي ضد تهوع تجويز شده استفاده كنيد ( 20 تا 30 دقيقه قبل از غذا )
O در محيط شاد غذا بخوريد
O با اعضاي خانواده غذا بخوريد
O از خوردن غذاي ادويه دار و خيلي گرم و خيلي سرد پرهيز كنيد
O بهداشت دهانتان ا بطور مرتب رعايت كنيد و قبل و بعد از غذا دهانتان را بشوييد
O جهت جلوگيري از بوي بد دهان ، از آدامس يا آبنبات با شيريني كم استفاده كنيد
O چنانچه درد داريد قبل از غذا از مسكن استفاده كنيد
O تا مدتي بعد از خوردن غذا از خوابيدن پرهيز كنيد ( در حالت نشسته يا نيمه نشسته قرار گيريد )
O بعد از خوردن غذا فعاليت سنگين انجام ندهيد
O غذا را آرام بخوريد و كامل بجويد.
مداخله پرستاري :
O بررسي از نظر مايعات و الكتروليتها ، تجويز به موقع داروهاي ضد تهوع قبل از شروع تهوع ( 30 دقيقه قبل از غذا )
O كنترل خصوصيات تهوع و استفراغ ( دفعات / مدت و شدت )
O بررسي و كنترل وزن و تعيين ميزان كاهش وزن
توجه : تهوع و استفراغ در اين بيماران ممكن است به 3 صورت ديده شود :
Å تهوع و استفراغ در حال انتظار ( قبل از ترزيق دارو )
Å تهوع و استفراغ حاد ( در 24 ساعت اول بعد از درمان )
Å تهوع و استفراغ تاخيري ( پس از گذشت 24 ساعت از درمان )
Stomatitis
آموزش :
O به طور مرتب بعد از هر وعده غذايي دهان و دندان خود را با مسواك نرم بشوييد و در صورت عدم وجود خونريزي و درد به هنگام خواب از نخ دندان استفاده كنيد
O با محلول دهان شويه ( حاوي آب و نمك يا آب و جوش شيرين ) حداقل 4 بار در روز دهان خود را بشوييد ( بهتر است هر 2 ساعت دهانشويه داشته باشيد )
O از مواد محرك دهان ( سيگار ، مشروبات الكلي ، ادويه جات و خمير دندان هاي تجارتي و دهان شويه هاي تجارتي ) استفاده نكنيد
O در صورت بروز تكه هاي سفيد رنگ بر روي زبان ، كام و گلو فورا به پزشك اطلاع دهيد
O از شستشوي دهان با محلولهاي حاوي الكل يا گليسيرين اجتناب كنيد ( باعث خشكي و تحريك بيشتر مخاط مي شوند )
O از تكه هاي كوچك يخ ، آب نبات هاي بدون شكرو جويدن آدامسهاي كم شيريني جهت تحريك ترشح بزاق استفاده كنيد
O در صورت داشتن دندان مصنوعي آنها را در طول روز و نيز به هنگام خواب جهت شستشو و تميز كردن خارج كنيد
O از دندان مصنوعي فقط هنگام غذا خوردن استفاده كنيد
O در صورت بروز زخم هاي دهاني از خوردن غذاهاي سفت ( سيب ) ، ادويه دار ، تحريك كننده ( آب ميوه هاي ترش ، مركبات ) و غذاهاي داغ اجتناب كنيد
O از غذاهاي نرم استفاده كنيد
O سيگار نكشيد
O لبهايتان را چرب كنيد
O سعي كنيد هميشه دهان و لبهاي خود را مرطوب نگه داريد
O هر 24 ساعت يكبار از نخ دندان استفاده كنيد ( در صورت بروز درد وخونريزي ازلثه نخ دندان استفاده نشود )
O مايع به مقدار زياد بنوشيد ( 8 تا 12 ليوان در طول روز )
مداخله پرستاري :
O بررسي و تعيين شدت التهاب مخاط دهان و ثبت خصوصيات و شدت آن هر 4 ساعت
O نمونه برداري از زخم و ارسال آن جهت كشت نمونه
O در صورت بروز موكوسيت با شدت +2 يا بالاتر ، داروهاي آنتي متابوليت ( متوتروكسيت ) و آنتي بيوتيكهاي ضد تومور ( دوكسوروبيسين و داكتينومايسين ) داده نمي شود ( طبق تجويز پزشك )
انواع موكوسيت :
0 : مخاط صورتي ، مرطوب و سالم ، بدون درد و سوزش
+1 : قرمزي عمومي با يا بدون سوزش
+2 : زخمهاي كوچك مجزا و يا لكه هاي سفيد
+3 : زخمهاي متصل به هم با لكه هاي سفيد در 25 % مخاط دهان
+4 : زخمهاي خونريزي دهنده
Pharyngitis & Esophagitis
آموزش :
O غذاهاي نرم و آبكي مصرف كنيد
O در صورتي كه علائم بيشتر از 3 روز طول كشيد به پزشك گزارش دهيد
Skin Changes
آموزش :
O بهداشت شخصي خود را رعايت كنيد
O از پمادهاي موضعي حاوي ويتامين A / D / E براي كاهش خارش پوست طبق دستور پزشك استفاده كنيد
O از عطر ، پودر و كرمهاي خوشبو كننده بر روي پوست استفاده نكنيد
O از لباس هاي نخي و گشاد استفاده كنيد
راديوتراپي ( پرتو درماني / اشعه درماني )
تعريف :
استفاده از ذرات يا اشعه هاي يونيزان با انرژي بالا براي درمان سرطان را گويند . تقريبا 60 % از همه مبتلايان به سرطان در مرحله اي از دوره درمان خود تحت اشعه درماني قرار خواهند گرفت .
ويژگيها و موارد كاربرد :


درمان موضعي
قابل استفاده به تنهايي يا در تركيب با ساير روشها از جمله جراحي و شيمي درماني است . تركيب اين روش با ساير روشها حساسيت سلولهاي سرطاني مقاوم به اشعه را افزايش داده و ميزان كارايي درمان را افزايش مي دهد
از پرتو درماني قبل از جراحي جهت كاهش اندازه تومور و در نتيجه سهولت برداشتن تومور طي جراحي استفاده مي شود
از پرتو درماني بعد از جراحي جهت منهدم نمودن بافتهاي باقي مانده كه ممكن است طي جراحي برداشته نشده باشند استفاده مي شود

اهداف راديو تراپي :
× ريشه كن كردن بيماري و درمان آن درنتيجه سبب طول عمر طبيعي بيمار وزندگي طبيعي در او مي شود
× كنترل رشد و سرعت بيماري در نتيجه سبب مي شود بيمار براي مدتي بدون علامت زندگي كند
× بهبود كيفيت زندگي بيمار از طريق برطرف نمودن يا كاهش علائم مرتبط با سرطان پيشرفته ( درد ، خونريزي ، انسداد عروق بزرگ ، سيستم گوارشي ، كليه ها ، ادراري ، تراشه ، فشار طناب نخاعي ( علائم متاستاز مغزي )
انواع پرتودرماني ( راههاي تجويز پرتو درماني ) :
Ä External beam radiation ( teletherapy)
Ä Internal beam radiation ( brachytherapy )
Ø Sealed sources
Ø nonsealed sources
v در راديوتراپي خارجي : بيمار در معرض دستگاه توليد كننده اشعه ( مثل ماشين توليد اشعه X يا كبالت 60 ) قرار مي گيرد
در راديوتراپي داخلي با منبع پوشش دار ( (sealed internal radiotherapy: منبع راديواكتيو در بدن بطور موقتي يا دائمي قرار داده مي شود ( 607 ) مثلا ماده راديو اكتيو راديوم در بافت يا حفره اي از بدن قرار داده مي شود . در اين نوع مواد راديو اكتيو به شكلهاي پلاك / قالب / سوزن / ميله / اپليكاتور و يا نوارهايي (Ribbons) مورد استفاده قرار مي گيرند . اين مواد به دقت در منطقه مورد نظر قرار داده شده و براي مدت زمان خاصي در همين وضعيت باقي مي مانند
بيمار در در اتاق ايزوله نگه داشته مي شود
v در راديوتراپي داخلي با منبع بدون پوشش (unsealed internal radiotherapy ) : مواد راديو اكتيو از طريق وريدي يا خوراكي جهت تاثيرات سيستميك استفاده مي شود ( مثال : سرطان تيروئيد )
ü راهنما جهت مراقبت از بيماران تحت راديو تراپي خارجي :
1. تامين حمايت رواني بيمار و دادن اطمينان مبني بر اينكه راديوتراپي با هيچ دردي همراه نبوده و بيمار، طي اشعه درماني تنها نخواهد بود و پزشك و پرستار در خارج از اتاق مراحل درمان را زير نظر دارند و در صورت نياز مي توانند مداخله نمايند .
2. آموزش در مورد مراحل انجام كار و چگونگي انجام درمان ( نياز به آرام دراز كشيدن ، احتمال استفاده از كيسه هاي شن و يا بالشها و ركابهايي جهت قرار گرفتن در وضعيت مناسب و صحيح )
3. برداشتن پانسمانها و پمادها از روي پوست و تميز كردن پوست با الكل ( علائم روي پوست كه توسط راديولوژيست گذاشته شده است پاك نكنيد )
4. كنترل نشانه ها وعلائم زودرس و ديررس راديوتراپي
پيشگيري از مخاطرات اشعه در راديوتراپي با منبع پوشش دار :
ü هرگز نبايد با دستهاي برهنه اين مواد را لمس كرد
ü از فورسپس به منظور گرفتن مواد استفاده شود
ü بعد از اتمام اشعه درماني در هر مرحله ، با توجه به پروتكل مربوط مواد راديواكتيو پاك شود :
الف. از لگن آب استفاده شود براي جلوگيري از گم شدن ، مواد را در آب نيندازيد
ب. اگر از برس براي شستن استفاده مي شود از فورسپس براي گرفتن برس استفاده شود
ü فورا مواد راديواكتيو را بعد از برداشتن از بدن ، به بخش راديولوژي برده و در داخل محفظه سربي قرار دهيد
ü تمام ملحفه ها و لباسهاي بيمار را قبل از انداختن در سبد ، بايد از نظر احتمال مواد راديواكتيو بررسي كرد
ü هنگام مراقبت از بيمار اصول ايمني زمان ، فاصله و حفاظ رعايت شود
ü آگاهي از محل قرارگيري مواد راديواكتيو به پرستار كمك مي كند كه فعاليتهاي مراقبتي را طرح ريزي كند به عنوان مثال اگر مواد در داخل دهان است ، ايستادن به طرف پايين تخت مواجهه كمتري دارد و اگر مواد در رحم يا مثانه است ، ايستادن در بالاي تخت امن تر است
پيشگيري از مخاطرات اشعه در راديوتراپي داخلي با منبع بدون پوشش :
× در اين روش امكان تماس خارجي در اثر تماس مستقيم با تشعشع مواد و يا تماس داخلي در اثر مواجهه با مواد دفعي بيمار كه شامل مواد راديواكتيو است ، وجود دارد . اقدامات و توجهات لازم شامل :
يد راديواكتيو 131 : مايع شفاف با نيمه عمر 8 روز بوده كه بيشتر در جراحي غده تيروئيد استفاده مي شود . بيشتر از راه كليه دفع شده اما مقادير كمي از آن در خلط ، محتويات استفراغ ، عرق و مدفوع وجود دارد . جمع آوري ادرار از طريق سند ثابت به داخل ظرف سربي از مراقبتهاي ضروري است .
فسفر 32 : محلول شفاف با نيمه عمر 14 روز كه در پلي سايتمي ورا و لوسمي استفاده مي شود . به صورت داخل وريدي و يا از طريق دهان يا مستقيما در يك حفره بدن مورد استفاده قرار مي گيرد . محتويات استفراغ و ترشحات زخمها از جمله منابع آلوده كننده هستند . هيچ خطري در مواجهه خارجي وجود ندارد زيرا اشعه بتا ساتع مي شود كه به وسيله بدن بيمار جذب مي شود.
طلاي 198 : مايع ارغواني با نيمه عمر 3 روز با استفاده وسيع در درمان سرطان ريه . در حفره بدن تزريق شده و بيمار هر 15 دقيقه به مدت 2 ساعت تغيير پوزيشن داده مي شود . به اين ترتيب ماده در حفره منتشر خواهد شد . اين مواد علاوه بر اشعه بتا ، اشعه ايكس هم ساتع مي كنند به طوري كه ممكن است احتياطات ايزولاسيون ضروري باشد.
مداخلات پرستاري براي افرادي كه راديوتراپي داخلي دريافت مي كنند :
1. آموزش به بيمار در مورد :
الف. اعمال روتين و علت احتياطات
ب. ايزولاسيون موقتي است و محدوديت در تاريخ معيني برداشته خواهد شد
ج. كاركنان پرستاري در دسترس هستند و فقط براي فعاليتهاي ضروري در اتاق مي مانند
د. ملاقاتها محدود خواهد شد
2. بهبود آسايش :
الف. براي يك حمام كامل قبل از درمان ، تدارك ديده شود ( معمولا در مدت درمان اجازه حمام وجود ندارد )
ب. قبل از درمان ، تخت با ملحفه هاي تميز مرتب شود
ج. در صورت لزوم بالشهايي براي حمايت تنه و اندامها فراهم شود
3. كاهش ايزولاسيون بيمار :
الف. براي بيمار يك راديو ، تلوزيون و يا تلفن تهيه كنيد . روزنامه ، مجله و يا كتاب در اختيار او بگذاريد
ب. در صورت امكان با بيمار در فواصل زماني مختلف ، از طريق محل در ارتباط برقرار كنيد

فرحناز
2013-May-14, 19:26
حفاظت تيم بهداشتي در برابر خطرات اشعه :
پرستاران با آگاهي داشتن از نوع ماده راديو اكتيو مصرف شده ، نوع و ميزان اشعه منتشر شده از ماده راديو اكتيو، نيمه عمر ماده راديو اكتيو ، محل دقيق آن در بيمار و با در نظر گرفتن مجموعه اين عوامل ، قادر خواهند بود مراقبت بي خطر وكافي را براي بيمار برنامه ريزي كنند .
ü آگاهي از محل قرارگيري مواد راديواكتيو به پرستار كمك مي كند كه فعاليتهاي مراقبتي را طرح ريزي كند به عنوان مثال اگر مواد در داخل دهان است ، ايستادن به طرف پايين تخت مواجهه كمتري دارد و اگر مواد در رحم يا مثانه است ، ايستادن در بالاي تخت امن تر است
ü هر چه به نيمه عمر ماده راريو اكتيو نزديك مي شويم ، خطر مواجهه با آن كاهش مي يابد .
ü براي كنترل مواجهه با اشعه سه راه وجود دارد : زمان ، فاصله و حفاظ
ý زمان ( Time) : مدت زمان مجاز براي هر پرستار در هر شيفت نيم ساعت است
ý فاصله ( Distance) : فاصله مجاز حدود 6 فوت يا 180 سانتيمتر است . تمام تشعشعات تابع قانون فيزيكي عكس مجذور هستند به اين معني كه ميزان تابش اشعه نسبت عكس با مجذور فاصله منبع تا فرد دارد . مثال : شخصي كه در فاصله 2 متري از منبع اشعه قرار دارد ، فقط يك چهارم آن مقدار اشعه اي رادريافت مي كند كه در فاصله 1 متري وجود دارد .بنابراين افزايش فاصله از محل تشعشع ، مواجهه با آن را كاهش مي دهد .
ý محافظ و پوشش ( Sheilding) : ديوارهاي سربي / اتاق ايزوله / استفاده از گان ، ماسك ، دستكش و پيش بند سربي و عينك حين آماده كردن راديوايزوتوپهاي وريدي / استفاده از فورسپس در جابجا كردن وسايل آلوده / اجتناب از ترشحات بدن به مدت 24 تا 48 ساعت در راديوتراپي سيستميك ( راديوتراپي با منبع بدون پوشش ) از جمله اقدامات لازم در اين بخش مي باشند
عوارض راديوتراپي :
عوارض ناشي از شيمي درماني به دودسته كلي تقسيم مي شوند : عوارض عمومي و عوارض موضعي مربوط به محل تابش اشعه ، از سوي ديگر مي توان اين عوارض را از نظر زمان وقوع آن ها به عوارض زودرس و ديررس تفكيك نمود . در ادامه به مواردي از اين عوارض اشاره خواهد شد
General side effects
× تغييرات پوست
× خستگي
× آنوركسي
× سركوب مغز استخوان
Site _ specific side effects
سر و گردن
Å Stomatitis
Å Xerostomia
Å Tast change
Å Tooth decay & carie
Å Osteoradionecrosis
Å Hypopituitarism
قفسهسينه
Å Esophagitis
Å Cough
Å radioation pnemonitis
Å radioation fibrosis
شكم
Å gastritis25 )
Å تهوع و استفراغ ، درد و ناراحتي اپي گاستر ، خونريزي و بي قراري و بي اشتهايي و سوزش سر دل
لگن
Å Diarrhea
Å Cystitis
Å erectile dysfunction
Å vaginal stenosis
Å ovarian failure
مغز
Å hair texture & color change in
Å alopecia
Å cerebral edema
كنترل پرستاري (Nursing Management )
درك و دانستن اصول و قوانين راديوبيولوژي كليد شناسايي و كنترل علائم است . عوارض جانبي مربوط به اشعه درماني غالبا موضعي بوده و به عوامل زير بستگي دارد :
منطقه تحت درمان يا تحت اشعه ، حجم بافت تحت اشعه ، دوز كلي ، ميزان اشعه در هر نوبت ،نوع اشعه ، نوع راديوتراپي ، تفاوتهاي فردي .
تنوعي ازعوارض جانبي در ميان افرادي كه درمان مشابه مي گيرند ديده مي شود . تاخير بين زمان مواحهه با اشعه و زمان بروز و مشاهده عوارض از روزها تا هفته ها و ماهها متفاوت است كه به فعاليت متابوليكي سلول بستگي دارد . واكنشهاي فوري طي يا در هفته هاي بعد از درمان رخ مي دهد . واكنشهاي تاخيري ماهها تا سالها بعد از درمان رخ مي دهند از آنجا كه اشعه بيشترين اثر را بر روي سلولهايي با تقسيم سريع دارد بافت اپيتليال نظير غشاهاي موكوسي و پوست حساسيت بيشتري نسبت به اشعه دارند .
Nursing Diagnoses
اضطراب در ارتباط با پرتودرماني و عوارض آن
كمبود آگاهي در مورد پرتودرماني ، عوارض و روشهاي مراقبت از خود
اختلال در تماميت پوست در ارتباط با اشعه درماني
خطر عفونت در ارتباط با ترك خوردگي پوست
عدم تحمل فعاليت در ارتباط با اشعه درماني
تغيير در وضعيت تغذيه كمتر از نياز بدن در ارتباط با آنوركسي / تهوع و استفراغ
تغيير در غشاي موكوسي دهان در ارتباط با پرتودرماني سر و گردن
تغييرات حسي / دركي ( ذائقه ) در ارتباط با پرتو درماني سر و گردن
اختلال در بلع به دليل التهاب حلق ( فارنژيت) و مري ( ازوفاژيت ) به دنبال راديوتراپي سر و گردن
اختلال در آسايش در ارتباط با سرفه و درد ناشي از تحريكات ريوي به دنبال پرتو درماني سر و گردن
اسهال ناشي از پرتو درماني لگن
اختلال در اعمال جنسي ناشي از اثرات پرتو درماني لگن
اختلال در دفع ادراري ناشي از پرتو درماني لگن
اختلال در تصوير ذهني از بدن در ارتباط با آلوپسي
اختلال در اعتماد به نفس ناشي آلوپسي
انطباق غير موثر فردي ناشي از آلوپسي
آموزش و مراقبتهاي پرستاري
پوست :
þ در شروع درمان .......


بررسي ماهيت و نماميت پوست
راهنمايي بيمار براي به حداقل رساندن تروما و حفاظت از پوست :

الف . تميز كردن پوست با آب ولرم در صورت نياز
ب. اجتناب از مصرف صابون ، پودر ، عطر و دئودرانت
ج. اجتناب از شيو كردن پوست
د . حفاظت پوست از سرما ، گرما و نورخورشيد
ح. استفاده از پوشش شل در اطراف محل تحت درمان
خ. اجتناب از نوار چسب بر روي پوست تحت تابش
þ اگر پوسته ريزي خشك رخ دهد ......


استفاده از پماد يا لوسيون مرطوب كننده هيدروفيل دو تا سه بار د روز ( aquaphor)
برداشتن پماد اضافي از روي پوست قبل از درمان روزانه

þ اگر پوسته ريزي مرطوب رخ دهد .......


شستشو با سالين يا كمپرس سرد ممكن است سه تا چهار بار در روز استفاده شود
از پانسمان هيدروژل جهت افزايش راحتي استفاده شود (vigilon dressing)
در صورت خودداري از درمان ، زينك اكسايد يا سيلور سولفاديازين با پوشش غير چسبان استفاده مي شود
از لزيونها يا درناژهاي مشكوك كشت تهيه شود
در صورت نياز از ضد دردها استفاده شود

þ در مرحله كامل شدن درمان و ترميم پوست .........


راهنمايي بيمار جهت حفاظت از پوست اشعه ديده در برابر خورشيد ، گرما و سرما و عدم استفاده از كيسه آب داغ و يا كيسه يخ بر روي محل تحت درمان
توصيه به بيمار جهت استفاده از ضد آفتاب در صورتي كه مواجهه با خورشيد اجتناب ناپذير است
عدم استفاده از كمربند ، جوراب شلواري تنگ ، شلوار تنگ يا بستن تنه در طول درمان و براي چندين هفته بعد از آن
اگر اشعه در ناحيه سر و گردن است از مواد آرايشي به دليل داشتن روغنهاي تحريك كننده استفاده نشود

خستگي :


تنظيم دوره هاي استراحت و فعاليت در طول روز
شمارش گلوبولهاي خون از نظر كم خوني ( كم خوني از عوامل تشديد و تسريع كننده خستگي است )
رعايت رژيم غذايي مغذي
تشويق به انجام ورزشهاي هوازي منظم نظير پياده روي

بررسي ها نشان مي دهد كنترل موثر خستگي ، نقش مهمي در كنترل ، كاهش و يا حذف ساير علائم ( درد ، اضطراب ، افسردگي و...) در مبتلايان به سرطان تحت شيمي ذرماني و راديوتراپي دارد و فرايند درمان سرطان را همراه با ارتقاي كيفيت زندگي و وضعيت عملكردي فرد بهبود مي بخشد

فرحناز
2013-May-14, 19:29
آنوركسي


استفاده از وعده هاي كوچك اما به دفعات
استفاده از رژيم غذايي پر كالري / پر پروتئين
استفاده از محركهاي اشتهاmegestrol cetate 400 _ 800 mg /d
مشاوره با متخصص تغذيه
فراهم آوردن محيط خوشايند براي خوردن غذا ( استفاده از موسيقي )
تميز كرن دهان قبل و بعد از غذا خوردن
اجتناب از بوهاي محرك
استفاده از غذاهاي مورد علاقه

توجه : عدم فعاليت + داروهاي مصرفي + عدم توانايي در هضم و جذب غذا سبب كاهش اشتها ، كاهش وزن و تشديد خستگي مي شود .
سركوب مغز استخوان


شمارش سلولهاي خوني بطور روتين ( محل درمان / سابقه شيمي درماني/ مرحله بيماري و سن بيمار در شمارش سلولي موثرند )
بررسي از نظرعفونت / خونريزي / كم خوني و خستگي
آموزش به بيمار در مورد پيشگيري از كم خوني / عفونت و خونريزي
ترنسفيوژن محصولات خوني در صورت نياز
قطع راديوتراپي براي مدتي در موارد شديد

توجه : پرتودرماني نواحي با فعاليت زياد مغز استخوان ( لگن / نخاع / استرنوم / دنده ها / متافيز استخوانهاي دراز / و جمجمه ) سبب كاهش عملكرد مغز استخوان = كاهش سلولهاي خوني = افزايش خطر عفونت / خونريزي / كم خوني مي شود.
عفونت
1. اجتناب از تماس با افراد مبتلا به عفونتهاي تنفسي و ....
2. در طي درمان و بعد از آن طبق دستور از آنتي بيوتيكهاي پيشگيري كننده استفاده شود
3. در صورت كاهش شمارش گلوبولهاي سفيد از اتاق خصوصي يا ايزوله معكوس استفاده شود
استوماتيت


تميز كردن مكرر دهان
مسواك زدن و نخ دندان ، در صورت عدم تحمل ، سالين گرم با گاز مرطوب يا اسفنج دندان
بررسي محوطه دهان هر روز
عدم استفاده از پروتز دهان در صورت دردناك شدن دهان
كنترل درد دهان از طريق ضد دردهاي موضعي يا سيستميك
استفاده از غذاي نرم و ملايم براي جويدن و بلع راحتتر
اجتناب از عوامل محرك : سيگار و الكل
توجه : حساسيت ، آريتم ، ادم و زخم دردناك و شكننده سبب خونريزي و در موارد شديد سبب عفونت مي شود.

خشكي دهان ( خلط غليظ و چسبنده )


مصرف مايعات مكرر واستفاده از مرطوب كننده هاي دهان
تميز كردن و شستن دهان قبل و بعد از خوردن غذا
مكيدن آبنبات ترش بدون شكر جهت تحريك ترشح بزاق
محصولات حاوي گليسيرين و الكل اجتناب شود زيرا باعث تحريك و خشكي بيشتر مي شود
استفاده از مرطوب كننده هاي هوا
استفاده از يك قاشق چايخوري روغن سبزي در دهان در زمان خواب شبانه براي نرم كردن دهان و پيشگيري از خشكي دهان در طول شب
اجتناب از عوامل محرك : سيگار و الكل
شستشوي مرتب دهان با محلول نمكي يا بيكربنات مخصوصا بعد از صرف غذا

پوسيدگي دندان


بررسي دهان قبل از شروع درمان توسط دندان پزشك
استفاده روزانه ، يك يا دوبار در روز از فلورايد ( 5 تا 10 دقيقه بر روي دندان ) . براي حداقل 30 دقيقه نبايد آب خورده و يا با آب بشويد
اجتناب از عوامل محرك : سيگار و الكل

تغيير حس چشايي


تميز كردن دهان قبل و بعد از هر وعده غذايي
استفاده از تنوعي از غذاها با چاشني براي مطبوع ساختن طعم غذا در صورت تحمل
استفاده از ساير منابع پروتئين ( ماهي / ماكيان / سبزيجات )
استفاده از سس قبل و طي طبخ غذا براي از بين بردن طعم ناخوشايند آن
صرف غذا به صورت سرد يا در دماي اتاق جهت ماسكه كردن طعم بد آن
اجتناب از عوامل محرك : سيگار و الكل

توجه : بيمار به دليل احساس طعم بد در دهان ( احساس طعم گوشت قرمز فاسد يا قهوه تلخ ) يا كاهش حس ، دچار كاهش اشتها و كاهش وزن مي شود ، لازم است با تدابيري اين تغيير چشايي كنترل شود
استئوراديونكروزيس


آموزش پرستاري در مورد نياز به حفظ عادات مناسب دهان همراه با معاينه مكرر دندانپزشك براي ارزشيابي
به حداقل رساندن تحريكات از طريق قطع مصرف الكل و سيگار
ارزشيابي توانايي بيمار جهت مراقبت از دهان ، پيشگيري از عفونت و كاهش تحريك

توجه : اين عارضه ، يك عارضه تاخيري و مزمن است كه استخوان منديبول ( فك تحتاني ) را گرفتار مي سازد . سيگار و الكل و تروما سبب ترميم ضعيف ، فشردگي استخوان ، نكروز و ساختار نامناسب دهان و دندان مي شود . درمان آن با آنتي بيوتيك تراپي و جراحي ( برداشتن استخوان نكروزه ) و درمان با اكسيژن هايپر بار HBO) Hyperbaric oxygen therapy (
(جهت تسريع ترميم استخوان و كاهش درد ) است
تهوع و استفراغ


بررسي بيمار از نظر وقوع و الگوي آن
اسفاده از ضد تهوعها قبل از درمان (پروفيلاكتيك) يا در صورت نياز در ادامه روز درمان
استفاده از تكنيكهاي ريلكسيشن و انحراف ذهن ( موسيقي ملايم و انجام كار مورد علاقه )
تنظيم برنامه غذايي مناسب ( كم چرب / كم شكر / راحت الهضم ) بهتر تحمل مي شود
سوپ ، آبگوشت و ساير مايعات براي پيشگيري از كم آبي( 12 ص 625)
تامين استراحت قبل و بعد از غذا
استفاده از غذا در وعده هاي كم ولي به طور مكرر
اجتناب از دادن غذا 2 تا 3 ساعت قبل و 2 ساعت بعد از درمان
استفاده از آشاميدنيهاي ترش و مايعات گازدار در صورت بروز تهوع
صبحانه ممكن است بهترين وعده غذايي باشد آن را به صورت يك وعده غذايي كامل در آوريد ( 10 ص 84)

توجه : بيشتر ، در راديوتراپي قسمت فوقاني و مياني شكم ديده مي شود. در 6 ساعت اول بعد از درمان رخ داده و ممكن است تا 3 الي 6 ساعت بعد هم طول بكشد.
اسهال
بررسي الگوي معمول دفع بيمار


تشويق بيمار به مصرف رژيم كم باقيمانده همراه با مايعات پر كالري
كاهش ميزان چربي مصرفي ( به دليل داشتن هضم مشكل )
در صورت عدم تحمل ، از محصولات لبني اجتناب شود
در صورت تداوم اسهال با وجود رژيم كم بلقيمانده استفاده از داروهاي ضد اسهال :

(diphenoxylate atropine or loperamide HCI) قبل از غذا طبق دستور پزشك


در صورت تحريك مقعد ، استفاده ازحمام نشيمنگاه

توجه : بيشتر ، در راديوتراپي قسمت تحتاني شكم و لگن ، اسهال و احساس پيچ خوردن و قولنج شكم ديده مي شود
التهاب مثانه


بررسي از نظر علائم هماچوري
تشويق به مصرف مايعات كافي
استفاده از ضد اسپاسم ( آنتي كولينرژيك )
استفاده از آلفا بلاكر براي بهبود جريان ادرار در هايپر تروفي پروستات
درمان با استفاده از اكسيژن هايپر بار

توجه : علائم التهاب مثانه شامل :
× Dysuria
× decreased bladder capacity
× urinary frequency & urgency
× nocturia urinary hesitancy
× bleeding (rare )
كم كاري هيپوفيز
× ممكن است ، كاهش در ترشح كورتيزول ، تيروكسين ، و هورمونهاي جنسي ، ديده شود .
× احتمال بروز خطر در مواقع استرس ( جراحي / بيماري حاد ) وجود دارد .
× درمان : جايگزيني با هورمونهاي اگزوژن
ازوفاژيت


آموزش به بيمار براي مصرف غذاي نرم و ملايم يا رژيم مايعات با كالري و پروتئين بالا
استفاده از بيحسي قبل از خوردن ، استفاده از محلول شستشوي دهان حاوي ليدوكائين ، ديفن هيدرامين ، ميلانتا 15 دقيقه قبل از غذا براي رفع ازوفاژيت
ضد درد سيستميك نيم ساعت تا يك ساعت قبل از غذا براي رفع درد

توجه : بيمار ممكن است از درد و سختي در بلع و احساس تورم و توده در گلو شاكي باشد ، در صورت تشديد اين علائم ، ممكن است راديوتراپي براي مدتي متوقف شود.
سرفه
ويژگي : اول با ترشح ولي بعد خشك


بررسي از نظر ويژگي ، شدت و تكرر ( دفعات ) سرفه و كنترل تغييرات صداهاي ريوي
تشويق به مصرف مايعات كافي
استفاده از مرطوب كننده هاي هوا (humidification of the air) و اجتناب از محركات ( دود سيگار )
در صورت وجود سرفه شديد ، خشك و كوتاه براي پيشگيري از خستگي و اختلال در خواب از محصولات حاوي كدئين استفاده مي شود
كنترل علائم و نشانه هاي عفونت تنفسي و راهنمايي بيمار براي اجتناب از منابع عفونت
استفاده از تسكين دهنده هاي سرفه به خصوص در شب
استفاده صحيح از اكسيژن
قرار دادن بيمار در وضعيت كاملا نشسته
آموزش تنفس با لبهاي غنچه

پنومونيت
× اين عارضه 1 تا 3 ماه بعد از شروع درمان راديوتراپي رخ مي دهد . اول سرفه خشك وجود دارد اما بتدريج سرفه ترشح دار با علائم تب و تنگي نفس بااثر شبيه سندرم ديسترس تنفسي بالغين مشاهده مي شود
× درمان با استراحت در تخت / استروئيد ها / آنتي بيوتيك صورت مي گيرد
فيبروز ريوي
6 تا 12 ماه بعد از تكميل درمان با علائم اوليه كوتاهي تنفس رخ مي دهد
× درمان حمايتي نظير كنترل علامتي تنگي نفس ، صورت مي گيرد
گاستريت


استفاده از رژيم نرم و ملايم ، آنتي اسيد در صورت نياز
حاد : تجويز ضد استفراغ ( فنوتيازين ) / آنتي اسيد / سايمتدين در صورت درد / NPO تا از بين رفتن تهوع و استفراغ / غذاهاي ساده و نرم بر حسب تحمل بيمار : شير / ژلاتين / به دفعات ولي با حجم كم / خوب جويدن / استراحت / كاهش تنش و اجتناب از داروهاي محرك نظير ساليسيلات و كورتيكواستروئيدها توصيه مي شود.

ادم مغزي
علائم : سر درد / تهوع / استفراغ / تغييرات بينايي / ناتواني حركتي / كندي كلام slurred speech) ) و تغييرات ذهني
درمان : استروئيد / حفظ و ارتقاي ايمني بيمار
آلوپسي
بسته به ميزان اشعه و وسعت منطقه تحت اشعه و تكنيك درمان ، آلوپسي ممكن است به صورت منطقه اي يا تكه تكه ديده شود فقط در ناحيه تحت تابش اشعه ايجاد گشته و در ساير نقاط ديده نمي شود اين عارضه دائمي نبوده و ممكن است 3 ماه بعد از تكميل درمان رويش مجدد موها آغاز شود
آموزش :
در قسمت شيمي درماني ذكر شده است .