PDA

مشاهده نسخه کامل : معرفی نخود سبز(کاشت و نگهداری)



sinsinate
2012-Jul-09, 16:42
نخود فرنگی :
سبزی های دانه ای از دسته میوه های غلاف دار بوده و دارای خواص مشترک جذب ازت هوا هستند این عمل توسط باکتری های ریزو بیوم (Rhizobiom leguminosarum)که در ریشه این گیاهان قرار می گیرد صورت گرفته و به این ترتیب می توانند ازت هوا را جذب کرده و به مصرف تغذیه سلول ها برسانند به همین سبب مصرف کود های ازته در گیاهان این خانواده به مراتب کمتر است سایر سبزی هاست.در این خانواده بیش از 80 نوع گیاه وجود دارد ولی تعداد سبزی های آن محدود است .مهمترین سبزی هایی که در این خانواده با توجه به شرایط کاشت آن در منطقه شمال کشور وجود دارد عبارتند از نخود فرنگی ، لوبیا سبز و باقلا مازندران.

اصل و قدمت نخود فرنگی :
نخود فرنگی با نام علمی (Pisum sativum L. ) از خانواده Leguminoseae بومی اروپای شرقی و یا آسیای غربی است. Vovilovبر اساس شواهد موجود ، موطن اصلی این گیاه را آسیای مرکزی، خاور نزدیک، حبشه و مناطق ساحلی دریای مدیترانه می داند .
گیاهی است روز بلند و تلقیح آن مستقیم انجام می گیرد. این گیاه از زمان قدیم شناسایی شده و به عنوان سبزی مورد مصرف قرار می گرفته است. به نظر می رسد که نخود فرنگی اهلی از نوع خود روی آن (Pisum elatius) به وجود آمده باشد. نوع خودرو را می توان از مناطق شرقی دریای مدیترانه تا آسیای مرکزی مشاهده نمود.
انواع مختلفی از این گیاه وجود دارد. این گیاهان با کاشت مداوم خود سازگار نیست و به این دلیل باید برای نخود فرنگی دوره تناوب 6 ساله را در نظر گرفت. آزمایش های مختلف نتایج زیر را برای دوره مختلف تناوب نخود فرنگی ثابت نموده است .دوره تناوب 6 ساله با 100 در صد محصول همراه است در صورتی که تناوب 3 ساله 96 درصد، تناوب 2 ساله 76 درصد و اگر همه ساله در یک زمین نخود فرنگی کاسته شود فقط 54 درصد محصول خواهد داد . ارقام مختلفی از این گیاه به صورت نخود فرنگی دانه صاف،نخود فرنگی چروک دار و نخود فرنگی شکری وجود دارد .

ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی :
این گیاه دارای مواد غذای بسیاری است در 100 گرم آن مقدار 5 تا 7 گرم پروئین با ارزش بیو لوژیکی بالا ،14 گرم قندو نیز دارای مقداری چربی املاح معدنی(پتاسیم و فسفر )و ویتامین های گروه )Bتیامین و نیاسین) و نیز ویتامین E است. علاوه بر آن نخود فرنگی دارای مقداری پتاسیم ،سدیم می باشد . نخود فرنگی در کشورهای خارج اکثرا به صورت کنسرو و یا یخ زده عرضه می شود .این گیاه به علت باکتری های موجود روی ریشه ازت هوا را جذب می کند که مقدار آن بین 100 تا 200 کیلو در هکتار است.
نخود فرنگی امروز در کلیه نقاط دنیا کشت می شود و چهارمین مقام را از نظر وسعت کشت در بین سبزی ها دارا است.طبق گزارش ) FAO)سطح زیر کشت این گیاه در جهان در سال 1989بالغ بر 778000 هکتار با تولیدی به مقدار 4734000 تن بوده است .گزارشات دیگر سطح زیر کشت آن را حدود یک ملیون هکتار تخمین می زنند .اروپا،آمریکا ،هندوستان مهمترین کشور های تولید کننده این محصول اند.
مشخصات گیاه شناسی:
لپه های این گیاه به دلیل کوتاه ماندن هیپو کوتیل در داخل خاک تشکیل می شوند .ساقه آن از نوع منو پودیال است.به عبارت دیگر رشد ساقه بدون توقف میان گره ای در یک مسیر انجام می گیرد. ساقه در بعضی انواع ایستاده و در بعضی دیگر خوابیده است. ارتفاع آن از 15 تا 200 سانتیمتر متغییر است.ازآنجایی که شاخه های جانبی در زمانهای مختلف دوره رشد گیاه به وجود می آیند،از این نظر گل ها و میوه ها نیز می توانند در یک زمان واحد به وجود بیایند.بنا بر این عمل برداشت محصول طی چند بار انجام می گیرد.ارقامی که دارای شاخه های فرعی زیادی هستند برای برداشت یک مرحله ای مناسب نیستند.

ریشه این گیاه در ابتدای رشد دوکی شکل و سپس دارای انشعاب زیاد ریشه های فرعی می توانند تا عمق بیش ار یک متر در زمین فرو روند .حدود 80 درصد از سیستم ریشه ای در سطح الارض قرار دارد که مملو از باکتری های ریزوبیوم است. تثبیت ازت یکی از خصوصیات این گیاه است. باکتری های ریزوبیوم به طور همزیستی در گره های ریشه حبوبات زندگی کرده و قادرند ازت اتمسفر را تثبیت کنند. آنزیم باکتری یایی نیتروژناز مسئول تثبیت ازت می باشد.املاح آهن و مولیبدن در خاک فعالیت آنزیم را افزایش می دهد.

گلهای هر مافرودیت در محور برگها به وجود می آیند که معمولا سفید رنگ بوده ولی به رنگهای صورتی و بنفش نیز دیده می شود.گرده افشانی در این گیاه زمانی که گلها به صورت کامل باز نشده اند صورت می گیرد و بدین ترتیب در صد دگر گشنی در این گیاه کم است گلها در ارقام خیلی زود رس بعد از پانزدهمین و یا حتی بیشتر ظاهر می شوند .

مقدار غلاف در هر گره و در هر بسته به نوع رقم متفاوت است ولی شرایط آب و هوایی نیز در تعداد غلافها تاثیر می گذارند.بنا بر این هر تنشی در زمان رشد و نمو می تواند تعداد غلافها را کاهش دهد.

شرایط آب وهوایی:
دما :
نخود فرنگی بهترین نتیجه را در آب و هوای خنک (13 تا 18درجه سانتی گراد ) می دهد.دمای لازم تا هنگام گل دادن کمی بیش از 15درجه سانتی گراد و پس از آن در زمان رسیدن دانه حداکثر تا 18 درجه سانتی گراد است.حداقل دما برای جوانه زنی بین 1 تا 2و حداقل آن برای رشد و نمو پس از جوانه زنی حدود 4 درجه سانتی گراد است.آزمایش ها نشان داده است که جوانه زنی این گیاه در شرایط کمتر از 4 درجه سانتی گراد کاهش می یابد.از آنجایی که این گیاه می تواند یخبندان های سطحی حدود 3- تا 5- درجه را تحمل کند،از این نظر می توان این گیاه را حتی در مناطق معتدل در اواخر اسفند ماه کشت نمود.یکی از مسائل مهم طی مرحله رشد ونمو این گیاه میزان مجموعه حرارتی از زمان کاشت بذر تا رسیدن دانه است .مجموعه حرارتی ،دمای متوسط 4 درجه سانتی گراد است.
دمای کم در ارقام متوسط و دبر رس در اثنای جوانه زنی روی دوره زایشی تاثیر دارد.دمای موثر در مرحله ی بهارش تا نزدیک 20 درجه سانتی گراد ولی اپتیمم آن بین 4تا 7درجه سانتی گراد است.دمای زیاد 6 تا 10روز پس از گل کردن می تواند رشد اولیه جنین را تحت تاثیر قرار دهد . بدین ترتیب چنانچه گیاهان حدود 2 هفته پس از عمل لقاح برای مدت چند روز در مجاورت دمای بالا ی 30 درجه سانتی گراد قرارگیرد ،قسمتی از جنین ها از بین رفته و در غلافها تعداد دانه کم می شود.به طور کلی تعداد دانه در غلاف بستگی به عوامل مختلفی از جمله نوع رقم، آب و هوا و تراکم بوته دارد و بین 5 تا 10 عدد در یک غلاف متغیر است.انواع دیر رس معمولا دارای تعداد بیشتری دانه هستند.
هر چند دمای بالا رشد و نمو و نیز تشکیل دانه را در میوه افزایش می دهد ولی باعث می شود که قند به نشاسته تبدیل گردد و آنجایی که رشد و نمو در مدت کوتاهی به اتمام می رسد ،عملکرد کاهش یافته و کیفیت دانه نیز پایین می آید. بر عکس دمای پایین تر از 15 درجه سانتی گراد نشاسته را به قند تبدیل کرده و مانع رشد و نموسریع گیاه در مدت کوتاه می شود. بنا بر این برای تولید یک محصول خوب ومطمئن محدوده حرارتی بین 5 تا 18 درجه سانتی گراد قرار دارد.
نور :
طول روز بلند در رشد گیاه ،در تشکیل جوانه های گل و نیز روی شکل ساقه (پا بلند و یا پا کوتاه)تاثیر می گذارد .طول روز کوتاه باعث قطور شدن ساقه و افزایش شاخ و برگ در گیاه می گردد. گل دهی به کمک طول روز و بهارش به وجود می آید.ارقام مختلف نسبت به مدت روشنایی عکس العملهای متفاوتی نشان می دهند. بدین ترتیب که در ارقام خیلی زود رس و زود رس طول مدت روشنایی(تیمار های 16،12و 24 ساعت روشنایی)تاثیر روی گل دهی نخواهد داشت.در صورتی که در ارقام متوسط رس و دیر رس طول مدت روشنایی زیاد(تیمار های 16 یا 24 ساعت )زمان گل دهی را به جلو انداخته و برعکس تاریکی باعث به عقب رفتن آن می شود.به عبارت دیگر ارقام زود رس به علت بی تفاوت بودن به طول روز ،در مدت کوتاهی به گل می نشینند،وقت کافی برای رشد رویشی داشته ونیز دارای عملکرد بیشتری خواهد بود.به عنوان مثال چنانچه نخود فرنگی را در شمال کشور در اوایل پاییز بکاریم،در ارقام خیلی زودرس و زودرس تاثیری نخواهد داشت ولی در ارقام متوسط رس و دیر رس به علت کوتاه بودن طول روز در اوایل رشد ،دوره رویشی را به خوبی می گذراند ولی به علت کوتاه شدن طول روز ،دیربه گل نشسته و یا هرگزبه گل نمی نشیند.به طورکلی مرحله زایشی نخود فرنگی توسط بهارش و طول روز کنترل می شود.بدین ترتیب که ارقام خیلی زود رس و زود رس در مقابل این دو عامل نسبتا کم و یا اصلا واکنشی نشان نمی دهند. در صورتی که ارقام متوسط رس و دیر رس به علت تاثیر دمای کم در اثنای جوانه زنی ،تعداد گره های عقیم (گره های بدون خوشه گل دهنده)در ساقه و شاخه ها کاهش پیدا کرده و بدین ترتیب افزایش خوشه گل دهنده را باعث می شود.گرده افشانی اغلب مستقیم است ولی گاهی اوقات حشرات نیز باعث گرده ا فشانی می شوند.


آب :
مناطق مر طوب برای کاشت این گیاه زیاد مناسب نیست زیرا تحت این شرایط تولید شاخ و برگ زیادی کرده و بر اثر خوابیدن (ورس کردن)عملکرد آن کاهش می یابد.این گونه گیاهان نسبت به بیماری های قارچی نیز حساس می شود. آبیاری در مواقع خشکی به ویژه پس از دانه بندی دسترسی به افزایش عملکرد را ممکن می سازد.آبیاری مکرر کمک می کند که ریشه سرد و پر ثمر باقی بماند،بر خلاف لوبیا نخود در طی دوره شکوفایی نباید آبیاری شود. آبیاری طی این مرحله باعث به وجود آمدن پوست ظریف یا پوست اندازی ویا ترکیدگی آن می شود.
خاک :
زمین های شن و رسی یا لومی برای کاشت نخود فرنگی مناسب اند.زیرااین نوع زمین زود گرم می شودو به طور منظم رطوبت گیر است.خاک های سبک به علت نگهداری ضعیف آب در خود،تنها در مناطقی با باران های زیاد و یا برای کاشت ارقام زود رس مساعد هستند. به طور کلی خاک های هوموسی نه تنها شرایط خوبی را برای آب و هوا و میکروارگانیسمها فراهم می کند و در راستای تولید ایده آل نخود فرنگی گام بر می دارد ، بلکه محیط را برای کشت بعدی نیز مهیا می کند.pH مناسب برای گیاه بین5.7-6است. کمبود منگنز گاها با pH بالا رفع می شود.زهکشی خاک فقیر و فشرده به حاصلخیزی خاک آسیب زده و حساسیت ریشه را نسبت به بیماری افزایش می دهد. تناوب کشت به کاهش بعضی بیماری ها ی پوسیدگی ریشه کمک می کند. نخود فرنگی نباید در یک زمین در 4-6سال بیش از یکبار کشت شود.
کود :
احتیاجات این گیاه نسبت به ازت خیلی کم است و بیش از 20 تا 40 کیلو گرم در هکتار تجاوز نمی کند.مقدار 60 کیلو گرم کود فسفاته و 80 کیلو گرم کود پتاسه نسبت به نوع زمین برای کاشت در نظر می گیرد.

کاشت، داشت،برداشت :
انواع صاف دانه این گیاه را وقتی که دمای زمین به 5 درجع سانتی گراد رسید(اوایل تا اواسط اسفند ماه)و انواع چروکیده را در دمای کمی بیشتر از 8 درجه سانتی گراد یعنی برای منطقه گیلان (اواخر اسفند ماه)بذر پاشی می کنند. باید توجه داشت از آنجایی که نخود فرنگی گیاهی روز بلند است بنا بر این باید هر چه زود تر بذر پاشی را جلو انداخت تا اینکه در روز های کوتاه بتواند حتی الامکان رشد رویشی داشته باشد.
مقدار بذر لازم برای کاشت با توجه به وزن هزار دانه آن حدود 180 تا 280 کیلو گرم در هکتار است. فواصل ردیف ها را بین 12.5 تا 25سانتیمتر در نظر می گیرند.عمق کاشت بین 3تا 5 سانتی متر است.
مرحله داشت نخود فرنگی برای ازبین بردن علف های هرز است که باید در سطوح بزرگ از علف کش های اختصاصی استفاده کرد و نسبت آبیاری آنها در مناطق گرم کوشش نمود.نخود فرنگی می تواند 3 هفته بعد ار شکوفا شدن برداشت شود. برداشت زمانی صورت می گیرد که پوست نخود باد کرده باشد.درجه حرارت عامل اصلی در تبدیل قند به نشاسته است.بنا بر این بسیار مهم است که باغی که محصول نخود فرنگی در آن برداشت می شود در معرض درجه حرارت بالا نباشد.نخود ها در دمای 32 درجه و رطوبت نسبی 95%باید انبار شوند.
نخود فرنگی را در سطوح کوچک با دست برداشت می کنند ولی در کاشت وسیع آن که برای کارخانه های تبدیلی در نظر می گیرند، با ماشین برداشت می کنند.عمل برداشت معمولا در 2 نوبت انجام می گیرد که در وحله اول گیاه را تا نزدیک زمین قطع می کنند و به صورت کپه هایی در داخل مزرعه قرار می دهند و در نوبت بعدی با خرمنکوب دانه ها را از غلاف جدا می کنند. مقدار محصول بسته به نوع آب و هوا حدود4 تن در هکتار است.
بذر را باید قبل از کاشت ضد عفونی کرد و تناوب صحیحی برای گیاه در نظر گرفت.آفات نخود فرنگی از قبیل سوسک نخود و گال نخود را می توان با آفت کش ها از بین برد .سفیدک و زنگ نخود گاه گاهی بروز می کند که در این صورت با قارچ کش اقدام به سم پاشی می کنند.نماتد نخود فرنگی را می توان با تناوب صحیح زراعی ازبین برد.
نویسنده : ش . شریفی نژاد