تکنولوژی فراوری مواد غذایی و غذاهای فراوری شده

[food_technology]

مهمترین دشمن مواد غذایی ما باکتریها هستند که پس از چند روز موجب ترش شدن و گندیدن و فاسد شدن آنها می‌گردند. تجربه نشان داده که می‌توان مواد غذایی را بوسیله حرارت دادن و یا سرد کردن و یا خشک کردن و با نگهداشتن در ظروف سربسته و یا افزودن برخی از مواد شیمیایی به آنها در مقابل حمله باکتریها پایدار نمود این عمل پایدار نمودن مواد غذایی را کنسرو کردن می‌گویند.
بوسیله کنسرو کردن ما می‌توانیم مواد غذایی که فقط در یک فصل سال موجود است، در تمام چهار فصل داشته باشیم و همچنین از دورترین نقاط دنیا مواد غذایی را وارد و یا به آنجا صادر کنیم.
● سیر تحولی و رشد
در آمریکا از سال ۱۹۳۸ معمول شده که برای کنسرو کردن پرتغال ، دی فنیل (که بصورت بلورهای بی رنگ می‌باشد) بکار می‌برند.
بعد از جنگ جهانی دوم خشک کردن بسیاری ار مواد غذایی برای ذخیره معمول و متداول شده است. مثلا شیر را بوسیله منافذ ریزی وارد محلی که باد گرم از آنجا می گذرد، می‌نمایند تا آب آن بخار شود بعد بصورت گردی جمع می کنند و به عنوان شیر خشک در ظرف سربسته‌ای نگهداری می کنند.
از زمانهای قدیم روش حرارت دادن مواد غذایی نیز معمول بوده است . مثلا در سال ۱۸۹۸ مدت کوتاهی شیر را تا ۱۰۳ درجه سانتیگراد حرارت دادند و سپس در یک ظرف در بسته‌ای نگهداری کردند بطوری که هوا به داخل ظرف نمی‌رسید که پس از ۲۷ سال ترکیب تغییری نکرده بود.
● انواع روشهای کنسرو کردن
▪ استفاده از مواد شیمیایی :
مواد شیمیایی مناسب برای کنسرو کردن دارای خاصیت میکروب کشی هستند و یا اینکه مانع رشد میکروبها می‌شوند. و در عین حال نیز سموم ناشی از این مواد برای بدن انسان ضرری ندارد. مهمترین این مواد عبارتند از: اسید استیک و اسید فورمیک و اسید لاکتیک و اسید بنزئیک و … می‌باشند.
باکتریها در محیط اسیدی نمی‌توانند زندگی کنند. بهمین دلیل است که باکتریها بر سرکه و جوهر شیر و جوهر درد و جوهر مازو و نظیر اینها اثر نمی‌کنند و آنها را فاسد نمی‌کنند.
▪ خشک کردن :
باکتریها در محیط خشک نمی‌توانند رشد و نمو کنند. زیرا که ۸۵% بدن آنها از آب تشکیل شده است و فقط از مواد غذایی محلول می‌توانند استفاده نمایند. اگر بخواهند خود مواد غذایی را خشک نکنند می‌توانند بوسیله زدن نمک و یا قند زیاد به آن آنها را در مقابل میکروبها پایدار سازند. علت پایدار شدن این است که قند و نمک ، آب میوه و یا آب سایر مواد غذایی را بیرون می‌کشند و از این روست میوه‌هایی که در محلول غلیظ قند می‌اندازیم جمع می‌گردند.
▪ دود دادن :
معمولا مواد غذایی مانند گوشت را پس از نمک زدن دود می‌دهند تا پایدار گردد. در دود چوب درخت آلش و بلوط ، فنل و کرزل و اسید استیک و اسید فورمیک و آلیشد فورمیک و سایر مواد کشنده میکروبها موجودند که در موقع دود دادن آهسته داخل گوشت و سایر مواد غذایی می‌گردند و از فاسد شدن آنها جلوگیری می‌کنند.
▪ سرد کردن :
در سرما همه نوع فعالیتهای حیاتی محدود می‌گردند. باکتری‌ها نیز در برودتهای زیاد نمی‌توانند رشد کنند. مهم این است که مواد غذایی را سریع سرد کنند زیرا در این صورت تولید بلورهای کوچکی از یخ داخل آنها می‌شود و این بلورها منسوج را خراب نمی‌نمایند.
▪ حرارت دادن :
اگر مدت نیم ساعت جسمی را ۶۰ تا ۶۳ درجه حرارت دهند اغلب میکروبهای آن مثل میکروب حصبه و اسهال خونی و حتی اغلب سل هم کشته می‌شوند برخی از مایعات مثل شیر را می‌توان پاستوریزه نمود یعنی کمتر از ۱۰۰ درجه حرارت داد. بدین طریق تا حدی میکروبها کشته می‌شوند.

[food_technology]

فراورده های لبنی به آن دسته از مواد غذایی اطلاق می شود که همگی از شیر تولید می شوند. معمولاً ماده اولیه تولید انواع لبنیات، شیر گاو است. اما گاهی از شیر سایر پستانداران همچون بز، گوسفند، اسب و... هم استفاده می شود.


انواع فراورده های لبنی
شیر که پس از پاستوریزه و هموژنیزه شدن با مقادیر متفاوت از چربی در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.
خامه، چربی شیر است که به سرشیر هم معروف است.
خامه ترش، خامه ایست که به وسیله باکتری تخمیر و ترش شده است.
شیر خشک، با حذف آب شیر به دست می آید.
شیر غنی شده، شیری است که با تبخیر آب آن، غلیظ شده است و معمولاً به آن شکر هم اضافه می کنند.
کره، همان چربی شیر است که از هم زدن خامه حاصل می شود.
پنیر را از راه جامد کردن شیر تهیه می کنند. سپس این بخش جامد را از آب پنیر جدا کرده و می گذارند تا عمل بیاید. این کار معمولاً توسط باکتری یا مایه پنیر صورت می گیرد.
ماست، شیری است که بوسیله باکتری استروپتوکوک ترش شده است.
بستنی، خامه ایست که به آرامی یخ بسته است.
کاسترد یخی

[food_technology]

فرآورده های تخمیری
مقدمه :
حفظ و نگهداری مواد غذایی بوسیله تخمیر یکی از قدیمی ترین روش هاست. مثال رایج آن تخمیر شیر به وسیله مخمرهای مولد اسد لاکتیک است که به میزان قابل توجهی در تولید فرآورده های تخمیری شیر مثل ماست، پنیر، خامه ترش، کفیر و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.
عمل تخمیر بوسیله میکرارگانیسم ها صورت می گیرد. باکتریها، کپک ها، مخمرها و یا مخلوط آنها می توانند موجب تخمیر شیر گردند. در اثر فعالیت میکرارگانیسم های مولد تخمیر تغییرات زیر حاصل می شود :
- تولید اسید که در نتیجه تخمیر لاکتوز ایجاد می شود.
- ایجاد ترکیبات و مواد معطر مثل دی استیل و استالدیید
- پروتئولیزولیپولیز
- تولید گاز CO2 و H2
- تولید الکل
تولید فرآورده های تخمیری شیر در ابتدا با رها کردن شیر به حال خود و افزودن محصول حاصل به شیر تازه صورت می گرفت، که در این صورت ویژگی محصول نهایی همیشه دستخوش تغییر بود.
با پیشرفت علم ، تحقیقات وسیعی روی میکروارگانیسم های مولد تخمیر شیر صورت گرفت و خواص و متابولیسم آنها مشخص گردید. در حال حاضر میکروارگانیسم های مولد تخمیر بنام استارتر کالچر Starter culture (باکتریهای آغازگر) با ویژگی های کاملا ً مشخص برای انواع فرآورده های تخمیری شیر به صورت تجارت تهیه می گردد.



1-طبقه بندی باکتری های آغازگر (starter culture)
میکروارگانیسم هایی که به عنوان استارتر در صنعت شیر مصرف می شوند شامل باکتریها ، مخمرهاف کپک می باشند که به صورت خالص با مخلوط برای تولید فرآورده های مختلف مصرف می شوند.
الف- باکتریهای مولد تخمیر :
از آنجایی که فرآورده های لبنی خصوصیات متفاوتی دارند برای تولید فرآورده های مختلف ممکن است از یک نوع باکتری یا مخلوطی از دو یا چند باکتری استفاده شود بعضی از انواع باکتریهای از تخمیر لاکتوز فقط اسید لاکتیک تولید می نمایند که به آنها هموفرمانتاتیو گویند مثل استرپتوکوکهای لاکتیس، کرموریس، لاکتوباسیلوس بولگاویلوس و هلونتیکوس.
تعدادی از باکتری ها عطر و طعم مخصوص تولید می نمایند مثل استرپتوکوکوس دی استی لاکتیس این گروه قادرند از سیترات ، دی استیل و CO2 ایجاد نمایند.
سایر باکتریهایی که در صنعت شیر بمیزان کمتری مورد استفاده می باشند شامل :
1-پروپیونیک باکتریوم – مولد سوراخ بزرگ در پنیر سوئیسی ، رنگ قرمز و طعم ویژه در پنیر ایجاد می نماید.
2-بریوی باکتریوم – موجب رنگ قرمز نارنجی در پنیر می شود.
ب- کپک ها
کپک ها به مقیاس وسیع در تولی انواع پنیر نیمه نرم استفاده می شود. مهمترین آنها پنی سلیوم کامانبرتی (در تولید پنیر کامبروبری) در سطح پنیر رشد می نمایند و پنی سلیوم رکفورتی که در داخل پنیر رشد می نماید، پنیر بلوچیز، استیلتون از انواع آن است. دیگر از انواع کپک ها ژئوتریکم کاندیدم است که در سطح فرآورده های تخمیری بصورت لایه مخملی ظاهر می شود.


ج – مخمرها
تخمیر مخمرها معمولاً با اسید و گاز و الکل همراه است . استارتر کفیر که بصورت دانه کیفر شناخته می شود شامل کاندیداکفیر، سکارومیسس کفیر، مایکوتورولاکفیر، مایکوتورولالاکتیس، مایکوتورولالاکتوزا و ... در کانادا تولید موفقیت آمیز کفیر با استفاده از استارتر خالص که شامل باکتریهای ماست ، لاکتوکوکوس اییدوفیلوس ، استرپتوکوکوس لاکتیس، لکونوستوک، ساکارومایسیس سرویزیه (Saccharomyces cervisiae) صورت گرفته است .
2- تکنولژی باکتریهای آغازگر
تولید فرآورده های تخمیری بر پایه استفاده از استارتر ، براساس خلوص و قدرت مایه ، محیط کشت مناسب آن یعنی شیر فاقد مواد بازدارنده استوار است .
مایه های مورد مصرف باید حداکثر تعداد ارگانیسم های زنده را دارا بوده کاملاً فعال و فاقد آلودگی باشد و در شرایط کاملاً بهداشتی تکثیر گردد. روش معمول تکثیر آن بصورت زیر نشان داه می شود:
اصول زیر برای فعال نگهداشتن استارتر ضروری است .
1-کاهش یا کنترل فعالیت متاولیکی میکروارگانیسم (باکاهش دما تامین می گردد) .
2-حذف مواد زائد که در اثر متابولیسم میکروارگانیسم حاصل می شود و در نتیجه به مرگ باکتری منجر می شود (با افزایش PH)

[food_technology]

بستنی
بستنی نوعی دسر یخی است که از شیر، خامه، خامه ترش (کاسترد)، به علاوه مواد طعم دهنده و شیرین کننده تهیه می شود. مخلوط این مواد را در جای بسیار سرد قرار می دهند. به تدریج فضا را سرد تر می کنند، در عین حال که بستنی را مدام هم می زنند تا از ایجاد تکه یخ های بزرگ جلوگیری شود.
در قدیم، مواد تشکیل دهنده بستنی را با هم مخلوط کرده و داخل ظرفی ریخته و آن ظرف را روی مخلوطی از یخ خرد شده و نمک قرار می دادند. نمک به تدریج یخ را ذوب کرده و تبدیل به آب می نمود. در حین عمل ذوب شدن، گرمای مواد تشکیل دهنده بستنی گرفته می شد.


مواد تشکیل دهنده
واژه بستنی را برای همه نوع دسر و اسنک یخی به کار می برند؛ اگر چه معمولاً بستنی به دسرهایی اطلاق می شود که بخش عمده آنها خامه باشد. بستنی ها انواع بسیار متنوعی دارند. معمولا مواد افزودنی همچون خرده شکلات، میوه، مغز انواع میوه ها یا آب نباتهای کوچک به آن اضافه می کنند. برخی انواع معروف بستنی که در اغلب مغازه ها و سوپر مارکت ها در دسترسند عبارتند از: بستنی وانیلی، شکلاتی، توت فرنگی و یا مخلوطی از این سه.


ساخت بستنی
پیش از آنکه یخچال های امروزی با طرح اولیه کارل وان لیند، مهندس آلمانی، در دهه 70 قرن 19 میلادی ساخته شود، بستنی نوعی دسر بسیار لوکس محسوب می شد که فقط در موقعیت های خاص سرو می گردید. امروزه، با پیشرفت صنعت و توسعه فن آوری هر خانه ای برای خود فریزر دارد و بنابراین، نگهداری بستنی به سادگی امکان پذیر است. دسترسی به بستنی هم بسیار آسان است؛ تقریبا همه بقالی ها و یا سوپر مارکت ها انواع مختلف بستنی را دارند. حتی در مکان های عمومی هم دست فروش ها، با استفاده از کامیون های کوچک خود، بستنی عرضه می کنند.

بستنی امروزی از مواد زیر تشکیل یافته است:


10-16 درصد خامه «چربی شیر»
9-12 درصد آن شامل پروتئین، کازئین، پروتئین آب پنیر، هیدرات کربن و لاکتوز می باشد.
12-16 درصد مواد شیرین کننده که معمولاً شیره ذرت می باشد. این شیره دارای گلوکوز و یا سوکروز می باشد.
2/0-5/0درصد تثبیت کننده و امولسیفایر مثل: آگار
55-64 درصد آب که یا در خود شیر موجود است و یا در سایر مواد افزوده شده یافت می شود.

این مواد، بخش جامد بستنی را تشکیل می دهند.اما تنها 50 درصد از حجم نهایی بستنی متعلق به این مواد می باشد. 50 درصد باقیمانده را هوا تشکیل می دهد که طی هم زدن مداوم، با بستنی ترکیب می شود. هر چه بستنی ارزان تر باشد، باید متوجه شویم که با هوای بیشتری ترکیب شده است. از آنجا که بستنی را با توجه به حجم آن می فروشند، برای تولید کنندگان آن بسیار با صرفه است که با ترکیب بستنی با مقدار بیشتری هوا، غلظت آنرا کاهش دهند؛ بدون آنکه حجمش کم شود.

یکی از تحولات قرن بیستم، کشف روشی برای دو برابر کردن میزان هوا در بستنی بود. این روش، برای تولید کنندگان بستنی از نظر اقتصادی بصرفه است؛ چون در مواد اولیه صرفه جویی می شود و جای این مواد را هوا پر می کند.


ساخت بستنی در قدیم
در قدیم، ساخت بستنی کار بسیار طاقت فرسایی بود. در زمستان، تکه های بزرگ یخ را از دریاچه ها و استخرها بیرون کشیده، درون سوراخ هایی داخل زمین قرار داده و رویش را با کاه می پوشاندند. سپس، در فصل گرما، مواد بستنی را داخل کاسه بزرگی که تکه های یخ در اطرافش بود، ریخته و با دست درست می کردند.
اولین کارخانه صنعتی بستنی سازی جهان در سال 1851 در مری لند، کار خود را آغاز نمود. البته عامل مؤثر در تولید آسان تر بستنی، ساخت یخچال در دهه 70 قرن نوزدهم بود.

امروزه استفاده از ماشین بستنی سازی، ساخت بستنی را در خانه بسیار ساده نموده است. تنها کافی است مواد تشکیل دهنده بستنی را داخل ماشین بستنی سازی ریخته و در فریزر قرار دهید. این وسیله الکتریکی، مواد تشکیل دهنده بستنی را ضمن سرد شدن، مرتب بهم می زند.

هزاران سال است که آب یخ زده در آسیا به مصرف خوراکی میرسد، اشاره به مصرف مواد لبنی یخزده اولین بار در ادبیات ایران باستان دیده شده است که دیرینگی این منابع به سده دوازدهم برمیگردد. بازرگانان و ماجراجویانی چون مارکوپولو، دستور تهیه یخ را از خاور دور به اروپا بردند.به بیان دقیقتر مارکوپولو سیاح مشهور ونیزی در بازگشت از سفر مشهورش به آسیا اطلاعاتي در زمينه‌ي ساخت شيريني از شير منجمد(احتمالاً نوعي بستني ميوه‌اي امروزي) را همراه خود از چين برده اسن. معمولاً از آب میوه یخ زده به عنوان بستنی استفاده می شده است.


بستنی در غرب
بستنی به احتمال زیاد نوع تحول یافته شراب و نوشیدنیهای دیگر یخزده به شمار می‌رود. در قرن چهارم قبل از میلاد، اسکندر مقدونی به نوشیدنیهای یخ زده یا به اصطلاح امروز "تگری (تگرگی)" علاقه فراوانی داشته. در مدارک باستانی نیز دیده شده که در سال 62 قبل از میلاد، نرون امپراتور روم گروههایی را به کوهستانهای آپنین Apennines میفرستاد تا برایش یخ و برف ببرند، سپس آن را با شربت، پوره میوه یا عسل مخلوط می‌کرد و میخورد.

در میانه سالهای 1600، مخلوط یخ و نمک (برای پایین آوردن نقطه انجماد) برای تولید سریع یخ و انواع مختلف مایعات یخ زده مورد استفاده همگان قرار می‌گرفت. در 1660، کافه پروکوپ Cafe Procope توسط یک ایتالیایی به نام کولتلی Coltelli در پاریس افتتاح شد که در آن انواع یخ (طعم دار) و خامه یخ زده یا همان بستنی، تولید و عرضه می‌شد.

بستنی در آمریکا و ابداع روشهای تازه به زودی دسرهای یخی راه خود را به آمریکا باز کردند و در سال 1700، فرماندار بالدن Bladen در مریلند، از مهمانان خود با بستنی پذیرایی کرد و دالی مدیسون Dolly Madison با سرو بستنی به عنوان دسر در کاخ سفید هیجان فراوانی به وجود آورد.


در 1843، اولین فریزر دستی چرخشی hand cranked freezer توسط نانسی جانسون Nancy Johnson اختراع و ثبت شد. در فاصله سالهای 1848 و 1873 شصت و نه بستنی ساز چرخشی دیگر به ثبت رسید و در سال 1851 اولین واحد صنعتی تولید بستنی توسط جاکوب فیوزل Jacob Fussell در بالتیمور راه اندازی شد.

یک سال پیش از پایان سده، اوت گالین August Gaulin دستگاه همگن‌ساز (هموژنیزه کننده) را اختراع کرد که به ایجاد بافت نرم و خاص بستنی بسیار کمک کرد. با به وجود آمدن دستگاههای سرد کننده مکانیکی، نخستین فریزر افقی یک پارچه توسط اچ.اچ میلر H.H. Miller ساخته شد که با آن قطعات کوچک بستنی جداگانه فریز می‌شدند.

[food_technology]

چیپس سیب زمینی

مقدمه
چیپس سیب زمینی یکی از انواع اسنک هاست. از سیب زمینی، برش های بسیار نازک تهیه کرده و در روغن داغ سرخ می کنند تا برشته شود. سپس می گذارند تا سرد شود و آنرا بسته بندی می نمایند.

مواد افزودنی به چیپس های ساده ، تنها نمک است، اما انواع ادویه جات را هم به چیپس اضافه می کنند تا طعم های مختلفی از آن ایجاد نمایند. چیپس سیب زمینی همچون دیگر انواع اسنک، بخش اعظم درآمد کشور آمریکا را تشکیل می دهد و تولید کنندگان آن، سالانه میلیون ها دلار نصیبشان می شود.


تاریخچه چیپس
می گویند که چیپس را اولین بار، جورج گرام، سرآشپزی در منطقه مون لیک نیویورک در 24 آگوست سال 1853م تهیه نمود. روزی یکی از مشتریان گرام، سیب زمینی سرخ شده او را نخورد، به این دلیل که برش های سیب زمینی خیلی کلفت بود. بنابراین گرام تصمیم گرفت تا برش های سیب زمینی را آن قدر نازک تهیه کند که برای خوردنشان، حتی نیازی به چنگال نباشد. بر خلاف انتظار گرام، مشتریان از این ابتکار او هیجان زده شدند و خیلی از چیپس خوششان آمد. از آن پس، چیپس جای خود را در لیست غذاهای آن منطقه باز کرد.

تولید انبوه چیپس تنها پس از اختراع ماشین های پوست کن سیب زمینی در سال 1920 میلادی گسترش یافت.


چیپس طعم دار
چیپس ها همچنان بدون طعم و مزه خاص باقی ماندند تا این که در سال 1950 میلادی، یک کارخانه دار ایرلندی که در زمینه تولید چیپس فعالیت می کرد، سعی در تولید چیپس های طعم دار نمود. بعد از چند بار استفاده از روش آزمون و خطا، او اولین چیپس های طعم دار را با طعم های پیاز و پنیر و سرکه نمکی به بازار عرضه نمود. (البته شایان ذکر است که اوایل، حتی نمک را هم به چیپس اضافه نمی کردند؛ بلکه در بسته کوچکی، در کنار چیپس قرار می دادند تا هر کس به میزان دلخواه، آنرا به چیپس اضافه نماید).

اختراع چیپس های طعم دار، ماهیت چیپس های سیب زمینی را تغییر داد. بعدها تولید کنندگان چیپس، مواد مختلف طبیعی و مصنوعی را به چیپس ها اضافه می کردند. امروزه چیپس، با طعم های متفاوتی تهیه می شود که مطمئناً اگر گرام بود، با دیدن این همه تنوع شگفت زده می شد. مهمترین طعم های چیپس، پیاز و خامه، تنوری، پیاز و پنیر، سس گوجه فرنگی، سرکه نمکی، پیاز و جعفری و ... می باشد.

البته برخی کارخانجات، چیپس سیب زمینی پخته را که کم چرب است برای افرادی که رژیم غذایی دارند، عرضه نموده اند.


چیپس پرینگلز
نوع خاصی از چیپس سیب زمینی به نام پرینگلز «Pringles» هم وجود دارد. در تهیه این نوع چیپس، از سیب زمینی خمیر مخصوصی تهیه می کنند. سپس، خمیر را تحت فشار قرار داده و از آن چیپس های یک اندازه و هم شکلی تهیه می کنند. سپس چیپس ها را سرخ می کنند. این چیپس ها از نظر ظاهری کاملاً یک شکل و یک اندازه هستند.


چیپس ذرت
موفقیت در تولید چیپس سیب زمینی، سبب تولید چیپس ذرت هم شد که آنهم در نوع خود، انواع طعم ها را داراست. امروزه، در دستورالعمل های بسیاری از غذاها، چیپس و یا چیپس خرد شده استفاده می شود؛ همچون استفاده از نان خرد شده که در تهیه بسیاری از غذاها، جایگاه ویژه ای دارد. در پخت برخی غذاها مثل پیراشکی، همبرگر یا در تهیه برخی انواع سس، از چیپس استفاده می کنند.

[food_technology]

[صنایع مواد غذائی و تهیه نوشابه ها

گازهای صنعتی موارد استفاده مهمی در صنعت مواد غذائی و تهیه نوشابه ها دارند. برای خنک کردن – یخ زدن – بریدن – مخلوط کردن و نگه داری مواد غذائی درد مای زیر صفراز گازهای خیلی سرد مثل ازت مایع (196-) و دی اکسید کربن ( 78-) استفاده میشود.

همینطور برای بسته بندی و کنسرو سازی می توان از گازهای ازت – دی اکسید کربن و اکسیژن اکسید شده استفاده کرد.


با کمک گازها درصنعت مواد غذائی و تکنیک های جدید استفاده از گاز می توان کیفیت و دوام مواد غذائی را افزایش داد.


از طرف دیگر برای دوام – رسید گی ونگهداری میوه ها از گازهای مختلف استفاده می شود.


گروه دیگری از مواد غذائی از قبیل آرد – قهوه – پسته – خشکبار- کاکائو – شیر خشک – چیپس ها – ادویه جات و... دارای چربی اشباع نشده هستند و این باعث اکسیده شدن (فاسد شدن)این نوع مواد غذائی می شود. با استفاده از گاز ازت خالص می توان این مواد غذائی را از اکسیده شدن جلوگیری کرد.


در نوشابه ها هم معمولا گازهای ازت و دی اکسید کربن (گاهی به صورت مخلوط) استفاده می شوند. این گازها موجب طعم مطبوع ترنوشابه ها و گازدار کردن انها هستند.

[food_technology]

نوشابه

تعریف
نوشابه، نوعی نوشیدنی شیرین گازکربنیک دار است که به عنوان نوعی نوشیدنی خنک و معمولاً برای برطرف نمودن تشنگی و یا به همراه غذا، مورد استفاده قرار می گیرد. اغلب نوشابه ها حاوی کافئین هستند. در برخی مناطق به دلیل گاز موجود در نوشابه مثل کالیفرنیا و فلوریدا، به آن سودا (بی کربنات دو سود) می گویند. در اکثر مناطق کانادا، به نوشابه پاپ می گویند. معمولاً پاپ، نوشابه ایست که درون بطری قرار دارد؛ در حالی که سودا درون قوطی می باشد. البته در بیشتر نقاط دنیا به این نوع نوشیدنی، همان نوشابه می گویند.


برای طعم دادن به نوشابه از وانیل، دارچین، کارامل و همچنین اسانس انواع مرکبات، مخصوصاً پرتقال و لیمو ترش استفاده می کنند. از آنجا که بخش اعظم نوشابه آب بوده و سایر مواد افزودنی، بخش ناچیزی دارند، این نوشیدنی را نوشابه نام نهاده اند.

نوشابه ها اغلب کافئین دار هستند. البته انواعی از آن بدون کافئین هم تهیه می شوند. نوشابه ها را با شیره ی ذرت یا شکر شیرین می کنند. برای تهیه ی نوشابه های رژیمی، از مواد شیرین کننده مصنوعی همچون ساخارین استفاده می کنند که این مواد، اگرچه مزه شیرینی ایجاد می کنند، اما کالری یا مواد مغذی ندارند و سبب چاقی هم نمی شوند.

معروف ترین کارخانجات تولید نوشابه در جهان، پپسی و کوکا کولا هستند که محصول خود را به تمام نقاط دنیا صادر می کنند و همچنین در بسیاری از نقاط دنیا شعبه دارند.

در سال 2002م، نوشابه ای به نام نوشابه مکه (مکا کولا)، در فرانسه مخصوص مسلمانان تولید شد. گفته می شود که کارخانه تولید این نوشابه، ایده ی خود را از کارخانه ی نوشابه ایرانی زمزم، گرفته است. بخشی از سود حاصل از فروش این نوشابه به عنوان کمک های محلی، برای کمک به مردم فلسطین مورد استفاده قرار می گیرد.


چند نمونه نوشیدنی که در ایران هم تهیه می شود
سینالکو: آلمانی، نوعی لیمو ترشناد که در ایران، انواع طعم های آن یافت می شود.
زمزم: کشور ایران، این نوشابه را در طعم های مختلف تهیه نموده است. کارخانه زم زم، یکی از بزرگ ترین کارخانجات تولید نوشابه در ایران می باشد.
میریندا: اسپانیایی، که معمولاً طعم آن پرتقالی است.
سون آپ: آمریکایی، معمولاً لیمویی است.
کانادا درای: کانادایی
کوکا کولا: آمریکایی
فانتا: نوشابه ای که کارخانه کوکا کولا آن را تهیه می کند.
پپسی: آمریکایی

[food_technology]

خامه

مقدمه
خامه یکی از انواع لبنیات است. پیش از عمل هموژنیزه، لایه ی چربی روی سطح شیر خام که به سرشیر معروف است را برمی دارند. این چربی، خامه نام می گیرد. در صنعت، برای سرعت بخشیدن به تجمع چربی شیر روی سطح آن، از دستگاه سانتریفوژ استفاده می کنند. خامه با توجه به محتوای چربی، انواع مختلفی دارد.


انواع خامه
- خامه کم چرب که 12 درصد چربی دارد.
- خامه زده شده و سفت شده که 30 درصد از آن را چربی تشکیل می دهد.
- خامه سنگین که 36 درصد چربی دارد.
- خامه های پر چرب که در اغلب فروشگاه ها به فروش می رسند و 40 درصد چربی دارند.
در تهیه انواع غذاها و دسرها از این نوع خامه استفاده می شود.

نوع دیگری از خامه وجود دارد که در کشور انگلستان تهیه می شود. این نوع خامه را با حرارت دادن خامه معمولی تهیه می کنند و به خامه بریده یا ترش معروف است. این خامه بسیار چرب بوده و 55 درصد چربی دارد.


خامه ترش
خامه ترش، یکی از انواع خامه است که با استفاده از نوعی باکتری که تولید کننده اسید لاکتیک است، آنرا ترش می کنند. این نوع خامه طعم ترشی دارد و غلیظ است و در تهیه برخی غذاها و سس ها به کار می رود.

هر خامه ای را که بیش از 30 درصد چربی داشته باشد، می توان به خامه زده شده تبدیل کرد. این عمل به وسیله هم زدن مداوم خامه و مخلوط نمودن آن با هوا صورت می گیرد. این عمل حجم خامه را دو برابر می کند، چون هوا داخل چربی خامه محصور می شود. در اصطلاح می گویند که خامه پف کرده است. هر چه خامه را بیشتر هم بزنیم، چربی آن چسبندگی پیدا کرده و خامه سفت و سفت تر شده و در نهایت به شکل کره در می آید.

بستنی یکی از انواع لبنیات است که از شیر، خامه و دیگر مواد افزودنی تهیه می شود. هنگام یخ زدن بستنی باید آنرا مدام بهم زد تا از ایجاد بلورهای بزرگ یخ جلوگیری شود. در قدیم برای تهیه بستنی ها نسبت به بستنی های امروزی ازخامه بیشتری استفاده می کردند.

[food_technology]

ماست پاستوریزه

فرآورده منعقد شده شیر است که از تخمیر اسیدی شیر پاستوریزه بوسیله فعالیت باکتری های اختصاصی لاکتیک بویژه (استرپتوکوكوس ترموفیلوس) و لاکتوباسیلوس بولگاریس به میزان معین و در دما و زمان مشخص بدست می آید.
میکروارگانیزم ها فوق باید در فرآورده نهایی ماست بصورت زنده و فعال و به مقدار متناسب موجود باشند.
1-2- ماست پاستوریزه زده : عبارت است از ماستی که مراحل گرمخانه گذاری و انعقاد را در مخازن بزرگ گذرانده و پس از بهمزدن بصورت سرد در ظروف مناسب بسته بندی و عرضه می شود. این نوع ماست دارای بافتی یکنواخت است .
1-3- ماست پاستوریزه قالبی : عبارت است از ماستی که مراحل انعقاد و گرمخانه گذاری و سرد شدن را در ظروف مناسب گذرانده و شکل و قالب ظرف را بخود می گیرد.
2- انواع ماست :
ماست پاستوریزه از نظر مقدار درصد چربی شیر و ماده خشک بدون چربی شامل انواع زیر است:
- ماست پاستوریزه پر چربی (حداقل 3درصد چربی- حداقل 9 درصد ماده خشک بدون چربی)
- ماست پاستوریزه کم چربی (حداقل 5/1 درصد چربی – حداقل 5/9 درصد ماده خشک بدون چربی)
- ماست پاستوریزه بدون چربی (حداکثر 5/0 درصد چربی – حداقل 10 درصد ماده خشک بدون چربی)
ماست پاستوریزه از نظر فیزیکی (بافت ، قوام و شکل ظاهری) شامل انواع زیر است :

- ماست پاستوریزه زده
- ماست پاستوریزه قالبی

[food_technology]

سوسيس و كالباس

سوسيس ها(sausages سوسيس توسط سومريان در 3000 سال قـبل از مـيـلاد ابـداع گـرديــد. سوسيس ازواژه فرانسـوي كهن(saussich) كه خود از واژه لاتـيـن (salsus) به مـعـني "نمك زده"گـرفته شده، پـديـد آمـده اسـت. كــالباس(kielbasa) در واقــــع يـك نـوع سـوسيـسلهستاني مي باشد، كه در ايران به تمامسـوسيس هاي حجيـمـي كـــه مــعــمولا بطور سرد مصرف ميگردند، اطلاق ميگردد.

مواد تشكيل دهنده سوسيس و كالباس:

1-گوشت چرخ كرده كه 40 تا 90 درصد سوسيس و كالباس را به خود اختصاص ميدهد. گوشت خوك، گاو، گوساله، بره، گوسفند، مرغ و بوقلمون و درموارد نادر ماهي در تهيه سوسيس ها استفاده ميشود.
2- نمك: نمك به عنوان طعم دهنده، نگهدارنده (به خاطر خاصيت ضد باكتريايي) و پيوند دهنده ذرات گوشت عمل ميكند.
3- ادويه جات نظيرنمك، فلفل، دانه خردل، پياز، سير، رازيانه، زنجبيل. طعم منحصر بفرد سوسيس و كالباسهاي مختلف به نوع و مقدار ادويه جات آنها بستگي دارد.
4- نيتريت ها، نيترات ها و فسفات ها كه به علت داشتن خاصيت ضد باكتريايي در عمل آوري مصرف گرديده و به عنوان نگهدارنده، آنتي اكسيدان ،افزايش دهنده ظرفيت اتصال گوشت به آب و حفظ رنگ و طعم سوسيس و كالباس مصرف ميگردند. رنگ صورتي گوشت سوسيس و كالباس به علت وجود نيتريت است. (معمولا نيتريت و نيترات بصورت نيتريت و نيترات سديم مصرف ميگردد)
5- شير خشك، آردها، نشاسته، پروتئين سويا، خرده هاي نان، پودر سيب زميني و برنج، روغن مايع، آنتي اكسيدان ها، آب، شكرها (دكستروز)، ويتامين c(اسيد اسكوربيك) از ديگراجزاي تشكيل دهنده سوسيس و كالباس ميباشند.
6- روكش(casing خمير سوسيس و كالباس پس از تهيه توسط دستگاه پر كن(stuffer) روكش ميشوند. دو نوع روكش طبيعي و مصنوعي موجود ميباشند.
* روكش هاي طبيعي: از روده، معده، مثانه و مري خوك، گوسفند و گاو تهيه ميگردند.
* روكش هاي مصنوعي: كلاژن خوراكي و غير خوراكي، سلولز، پلاستيك، آلژينات، روكش فيبري. اين روكش ها قبل از مصرف فرآورده بايستي از روي سوسيس و كالباس جدا گردند.
7- خون، جگر و چربي خوك، گاو، گوسفند و مرغ ازديگر اجزاء تشكيل دهنده ميباشند.
8-پسته، قارچ و پنير در برخي سوسيس و كالباس ها استفاده ميگردد.

انواع سوسيس و كالباس:
1-پخته شده: از گوشت تازه تهيه گرديده و كاملا پخته شده اند.بايد در يخچال نگهداري شوند.
2-پخته شده و دودي شده: پس از پخته شدن دودي ميشوند.بايد در يخچال نگهداري شوند.بصورت سرد و گرم مصرف ميشوند.
3-تازه و يا خام: از گوشت تازه تهيه گرديده و بايد قبل از مصرف كاملا پخته گردند.بايد در يخچال نگهداري شوند.
4-خشك:سوسيس هاي تازه اي ميباشند كه با دميدن هوا خشك گرديده اند.معمولا بصورت سرد مصرف گرديده و ماندگاري زيادي دارند.
5-سوسيس و كالباس ويژه گياهخواران: از مغزها، پروتئين سويا و سبزيجات تهيه ميگردند.
6-تخمير شده:داراي طعم تند و ترشي ميباشند. توسط تخمير ميكروبي شكر موجود در سوسيس و كالباس تهيه ميگردند كه در فرآورده توليد اسيد لاكتيك ميكند.

مراحل توليد سوسيس و كالباس:

1-ابتدا گوشت را چرخ ميكنند.
2-سپس ديگر مواد تشكيل دهنده را به گوشت اضافه و توسط همزن آن را يكنواخت ميكنند.
3-خمير حاصل را توسط دستگاه هاي پركن(stuffer) روكش كرده و به فرم دلخواه در مي آورند.
4-سپس سوسيس و كالباس ها توسط هوا خشك، پخته و يا دودي ميگردد.
5-محصول نهايي را توسط وكيوم بسته بندي ميكنند.
نكته:اندازه سوسيس و كالباس به اندازه نازل(nozzle) دستگاه پر كن بستگي دارد.

اسامي برخي از سوسيس و كالباس ها:

1-كالباس خشك معمولي (bologna از گوشت، تكه هاي پسته، سير، فلفل و ديگر ادويه جات تهيه ميگردد.
2-مارتادلا (mortadella از گوشت، تكه هاي چربي، فلفل، سير و ديگر ادويه جات تهيه ميگردد.

3-سالامي(salami در انواع و طعم هاي گوناگون موجود است. خشك، عمل آوري شده اما خام است. در آن از سير و تكه هاي چربي استفاده ميگردد. معمولا تخميري ميباشد و برخي از آنها داراي يك لايه قارچ خوراكي پنيسيليوم در سطح خارجي خود ميباشند.

4-پپروني(pepperoni خشك و تند است و در تهيه پيتزا مصرف ميگردد.

5- بلغاري (polish)(kielbasa خشك و دودي بوده واز تكه هاي بزرگتر گوشت، سيرو فلفل تهيه مي گردد.

6- هات داگ و يا فرانكفورتر (hot dog)(frankfurters)(wienersپخته شده و دودي ميباشند.طعم آنها معمولا ملايم تر و پر آب تر از ساير سوسيس ها ميباشد.

7- كوكتل(cocktail wienersنوع كوچكتر هات داگ ميباشند.

8-كنسرو سوسيس(vienna)

9- ليونر(lyonerخشك و عمل آوري شده بوده و حاوي چربي و سير ميباشد.

10- سوسيس خون(blood SAUSAGE از گوشت، چربي و خون خوك، خرده نان وآرد ذرت تهيه ميگردد.

نكته: ژامبون(jambon) به معني گوشت ران خوك ميباشد. اما در ايران گوشت ران گاو،گوسفند و يا مرغ مد نظر است.
نكته:بيش از 200 نوع سوسيس و كالباس وجود دارد كه معروفترين آنها متعلق به ايتاليا و آلمان ميباشد.


مضرات سوسيس و كالباس:

1-نيترات سديم در بدن انسان به نيتروزآمين تبديل شده و سرطانزا ميباشد. به همين خاطر معمولا ويتامين C را به فرآورده اضافه ميكنند تا از شكل گيري نيتروزآمين طي عمل گوارش جلوگيري شود.
2-نيتريت ها بسيار سمي ميباشند. بنابراين در تهيه سوسيس ها در مصرف اين نگهدارنده بسيار احتياط ميگردد. نيتريت در بدن با ميوگلوبين تركيب شده و ماده اي بنام نيتروزگلوبين را ايجاد ميكند كه موجب بروز سرطان معده ميشود.
3-فسفات ها با ايجاد اختلال در جذب كلسيم در بدن خطر ابتلا به پوكي استخوان را افزايش ميدهند.
4-سوسيس و كالباس حاوي نمك و چربي زيادي ميباشند.
نكته:سوسيس و كالباس مرغوب يك غذاي مناسب ميباشد مشروط بر اينكه در مصرف آنها زياده روي نگردد.
نحوه نگهداري:

سوسيس و كالباس هاي تازه تا 2 روز و نوع خشك آنها تا 5 هفته در يخچال قابل نگهداري است. اما براي نگهداري بيش از 2 روز، سوسيس و كالباس را بهتر است در فريزر نگهداري كنيد.

ويژگيهاي سوسيس و كالباس مرغوب:

1-بايد داراي پوست براق باشند.
2-داراي بسته بندي مناسب و بدون حباب هوا باشند.
3-پس از پخته شدن كاهش حجم ندهند. هر قدر كيفيت گوشت بكاررفته پايين تر باشد، ميزان چروكيدگي و افت حجمي سوسيس و كالباس نيز پس از پخت بيشتر خواهد بود.
4-هر قدر درصد گوشت در فرآورده بيشتر باشد، مرغوبيت آن نيز بالاتر خواهد بود.
5-در آنها از خرده هاي نان،آرد و چربي بيش از اندازه استفاده نشده باشد.
6- فاقد گلوتن(gluten) باشند. يعني فاقد خرده نان، پودرسيب زميني و برنج باشند. اين سوسيس و كالباس ها ايجاد حساسيت نكرده و از درصد گوشت بالاتري برخوردار ميباشند.
7-سوسيس و كالباس نبايد داراي لكه هاي تيره و سبز رنگ باشند.

ارزش غذايي 28 گرم سوسيس پخته:
كالري 88 كيلو كاري
چربي 7.6 گرم
كلسترول 19 ميلي گرم
سديم 320 ميلي گرم
كربوهيدرات 0.7 گرم
پروتئين 4 گرم

نحوه پخت سوسيس و كالباس:

ميتوان آنها را بخار پز، آب پز، كباب پز و يا سرخ كرد.