مقاله: اشنایی با موشک AIM-120 آمرام

[N@vid]

آشنایی با موشک هوا به هوای AIM-120 AMRAAM

موشک AIM-120 آمرام یک موشک هوا به هوای پیشرفته ی میان برد است. این موشک قابلیت انجام عملیات در شب و روز و در هر اب و هوایی را دارد و برای استفاده در نبردهای "فامد" طراحی شده است. این موشک برای هدایت از سیستم های هدایتی INS، نیمه فعال راداری و فعال راداری استفاده میکند. استفاده این موشک از سیتم فعال راداری جنگنده ی شلیک کننده را قادر میسازد تا برای درگیر شدن با چندین هدف منتظر برخورد موشک نماند و پس از شلیک موشک با خیال راحت به سراغ سایر تهدیدات برود.
موشک آمرام حدود 150 کیلوگرم وزن دارد و موتور سوخت جامد ان قادر است موشک را به سرعتی معادل 4 ماخ برساند. برد این موشک در نمونه ی اولیه حدود 50 کیلومتر است. موشک آمرام از چند شیوه ی هدایتی بهره میبرد. طریقه ی هدایت این موشک در فواصل طولانی به این گونه است که ابتدا موشک بخش زیادی از مسیر را با کمک میکروکامپیوترهای خود و به کمک سیستم هدایتی INS میپیماید. در این مدت موشک اطلاعات تکمیلی را نیز به کمک سیستم دیتا لینک از رادار جنگنده ی شلیک کننده میگیرد و مسیر خود را در صورت لزوم تصحیح خواهد کرد و در نهایت وقتی به اندازه ی کافی به هدف نزدیک شد موشک از رادار خود بهره میگیرد و با استفاده از ان به دنبال هدف خواهد رفت. البته این موشک میتواند عملیات خود را بدون کمک رادار جنگنده ی شلیک کننده و تنها با کمک رادار خود نیز انجام دهد اما در این صورت برد ان کاهش می یابد.

F/A-18 و موشک های آمرام

این موشک همچنین برای مقابله با اخلالهای الکترونیکی و جنگ الکترونیک دشمن به سیستم هدایت "هدف گیری اخلالگر" مجهز است. در این شیوه در صورتی که موشک در معرض اخلالهای الکترونیک قرار گیرد این موشک به سمت منبع اخلال الکترونیکی حرکت میکند.
ایونیک پیشرفته، سرعت بالاو مانورپذیری عالی این موشک شانس فرار از دست ان را به حداقل میرساند. سر جنگی این موشک از 20 کیلوگرم ماده ی انفجاری قوی ترکش شونده تشکیل شده است
برنامه ی تولید موشک آمرام در فوریه 1979 کلید خورد. تلاش برای تولید موشک آمرام به یک تفاهمنامه ی همکاری میان امریکا و ناتو بر میگردد. در این تفاهم نامه که البته تا 1990 بیشتر ادامه نیافت توافق شده بود که طرفین در جهت تولید نسل جدید موشکهای هوا به هوا با یکدیگر همکاری کنند و دستاوردهای تکنولوژیکی خود را در اختیار یک دیگر قرار دهند. به همین منظور امریکا برای تولید نسل جدید موشکهای هوا به هوای میان برد و اروپا برای تولید نسل جدید موشکهای هوا به هوای کوتاه برد انتخاب شد. برای تولید این موشک 5 شرکت داوطلب شدند که نیروی هوایی امریکا طرح شرکتهای هیوز و ریتون را پذیرفت و از انها خواست نمونه ی ازمایشی طرح های خود را به تولید برسانند. در نهایت نیروی هوایی امریکا طرح هیوز را انتخاب کرد و از شرکت ریتون هم خواست تا در تولید این طرح با شرکت هیوز مشارکت داشته باشد. موشک آمرام در سال 1991 برای اولین بار بر روی تعداد کمی از F-15 ها لود شد و در عملیات طوفان صحرا شرکت کرد ولی در این عملیات استفاده نشد. اما در سال بعد این موشک به طور گسترده بر روی F-15 ها و F-16 های مستقر در منطقه ی خلیج فارس لود شد در دسامبر 1992 یک تیر از این موشک توسط یک F-16 شلیک شد و یک فروند MiG-25 عراقی را از پهنه آسمان به زیر کشید. به این ترتیب اولین شکار آمرام رقم خورد.

F-16 در حال شلیک موشک آمرام

نمونه های مختلف آمرام
در حال حاضر گونه های مختلفی از AIM-120 تولید شده است که در ادامه به معرفی انان میپردازیم
1- AIM-120A:
این موشک اولین نمونه ی موشک آمرام است. این موشک مدتهاست که دیگر تولید نمیشود
2-AIM-120B:
در این گونه سطوح کنترلی و باله ها بزرگتر شدند و ارتقاهایی بر روی نمونه ی اولیه صورت گرفت
3-AIM-120C
: در این گونه سطوح ایرودینامیکی و.باله ها کوچکتر شدند تا ابعاد موشک برای قرارگرفتن در جایگاه های داخلی حمل سلاح جنگنده ی F-22 متناسب شود. در این نمونه نیز ارتقاهای دیگری بر روی موشک اعمال شد و برد ان افزایش یافت
4-AIM-120D:
در این گونه که یک طرح جدید است موشک در همه ی زمینه ها ارتقا یافته است. از جمله اینکه برد ان 50 درصد بیشتر شده و سیستم های هدایتی ان قدرتمند تر شده است و شانس اصابت ان افزایش یافته است.اولین ازمایش این مدل در سال گذشته توسط یک F/A-18F سوپر هورنت ازمایش شد و توانست با موفقیت پرنده ی هدف را که یک F-4 فانتوم بدون سرنشین امریکایی بود ساقط کند
5- نمونه های زمین پایه ی موشک آمرام:
تا کنون چندین طرح برای استفاده از موشک هوا به هوای امرام به عنوان یک موشک پدافند هوایی زمین پایه تولید شده است. نروژ طرح NASAMS را تولید کرده است که در ان هر واحد پدافندی از چند لانچر تشکیل شدذه است. بر روی هز یک از این لانچر ها 6 موشک آمرام قرار میگیرد. این سیستم از سال 1995 در نروژ عملیاتی شده است و به برخی از کشورها نیز فروخته شده است
در امریکا نیز شرکت ریتون طرحی را ارئه داد که در ان موشکهای امرام بر روی یک خودرو نظامی هامر یا بر روی لانچرهای موشک MIM-23 هاوک نصب میشوند.در این طرح اطلاعات اولیه برای جهت یابی موشک توسط رادارهای مستقل از این مجموعه تامین میشوند. این طرح که با نام SLAMRAAM شناخته میشود موفق بود و به کشورهای زیادی نیز فروخته شد. از جمله خریداران این سیستم میتوان به امارات، مصر اشاره کرد.

نمونه ی زمین پایه ی آمرام در حال شلیک از روی هامر

البته شایان ذکر است در نمونه ی زمین پایه از انجایی که موشک در هنگام شلیک فاقد سرعت و ارتفاع اولیه است برد موشک کاهش یافته است. هم اکنون شرکت ریتون بر روی طرحی کار میکند تا برد این موشک را افزایش دهد تا بتواند ان را به عنوان جایگزینی برای موشک ESSM (اسپاروی دریایی) ارئه دهد.

پرتاب نمونه ی زمین پایه آمرام از روی لانچر MIM-23 هاوک

قسمتهای مختلف موشک آمرام
موشک آمرام از قسمتهای مختلفی تشکیل شده است که در ادامه به توضیح انها میپردازیم
1- قسمتهای هدایتی: این بخش از رادوم،جستجوگر،فرستنده و گیرنده، واحد الکترونیک، واحد هدایت اینرسیایی (INS)، واحد شناسایی هدف و اسکلت نگه دارنده تشکیل شده است. سیستم هدایت موشک آمرام WGU-16B برای مدل آ، WGU-41/B برای مدل بی وWGU-44/B برای مدل سی است. شایان ذکر است مجموعه ی هدایت در مدل A قابل برنامه نویسی مجدد نمیباشند. ولی مدلهای B و C این قابلیت را دارند.
2-قسمت تسلیحات: این قسمت از فیوز، چاشنی و ماده ی انفجاری قوی تشکیل شده است
3- قسمت پیشرانه: این قسمت از بدنه ی محافظ، موتور راکتی، محفظه ی احتراق و محفظه ی خروج گاز تشکیل شده است. موتور راکتی پیشرفته ی این موشک به گونه ای طراحی شده است تا درهنگام حرکت موشک هیچ گونه دودی تولید نشود. این مسئله شانس شناسایی موشک به صورت بصری را برای جنگنده ی هدف بسیار مشکل میکند.
بال و بالچه ها: این موشک برای کنترل خود از 4 بال و 4 بالچه بهره میگرد که انرژی لازم برای به حرکت در اوردن انها توسط 4 باتری لیتیم- آلومینیوم تامین میشود.بالهای این موشک قابل جداشدن هستند و در صورت لزوم میتوان انها را از بدنه ی موشک جدا کرد

موشک آمرام در حالی که بالهای ان جدا شده است

شکارهای آمرام
- اولین شکار آمرام به 27 دسامبر 1992 بازمیگردد. در این روز یک فروند F-16D امریکایی یک MiG-25 عراقی را که در منطقه ی ممنوعه پرواز میکرد با موشک آمرام هدف قرار داد و با موفقیت ساقط کرد
- دومین شکار به ژانویه سال 1993 بازمیگردد. در این تاریخ یک F-16C به وسیله ی یک موشک آمرام یک فروند MiG-23 عراقی را ساقط کرد
- سومین پیروزی در سال 1994 رقم خورد. در این حادثه یک درگیری میان یک F-16C امریکایی با چند فروند از جنگنده های نیروی هوایی بوسنی و هرزگوین شکل گرفت. در انتهای کار یک فروند J-21 با یک فروند آمرام و سه فروند جنگنده ی دیگر توسط سایدویندر نابود شدند.
- "سه شلیک، سه پیروزی" این موضوع سبب شد لقب "Slammer" در اواسط دهه 90 برای این موشک انتخاب شود
- در سال 1989 و 1999 نیز موشک آمرام توسط جنگنده های امریکایی به جنگنده های عراقی شلیک شد ولی این بار نتایج موفقیت امیز نبود و موشکها به هدف اصابت نکردند. اما این ناکامی مدت زیادی ادامه نیافت و در بهار 1999 در عملیات بمباران کوزوو این موشک ها موفق شدند 6 فروند از MiG-29 های صربستان را ساقط کنند(ممکن است یکی از این میگ-29 ها به اشتباه توسط اتشبارهای نیروهای صربستان ساقط شده باشد)
- با این حساب موشک آمرام تاکنون 9 شکار در کارنامه ی خود ثبت کرده است
- در سال 1994یک فروند F-15 امریکایی که در حال محافظت از منطقه ی ممنوعه بود با یک تیر موشک آمرام و یک تیر موشک سایدویندر به اشتباه دو فروند بالگرد Black Hawk امریکایی را هدف قرار داد و منهدم کرد. بر اثر این سانحه همه ی 26 سرنشین این دو هلیکوپتر کشته شدند


چه جنگنده هایی میتوانند از موشک آمرام استفاده کنند؟
جنگنده های زیر میتوانند از این موشک استفاده کنند
- AV-8B Harrier II
- BAE Sea Harrier
- Eurofighter Typhoon
- F-4 Phantom II
- F-14 Tomcat
- F-15 Eagle
- F-15E Strike Eagle
- F-16 Fighting Falcon
- F/A-18 Hornet
- F/A-18E/F Super Hornet
- F-22 Raptor
- F-5S/T
- Panavia Tornado ADV
- JA 37 Viggen
- JAS 39 Gripen
- HAL Tejas
- JF-17 Thunder

کشورهای استفاده کننده از موشک آمرام / پلتفرم استفاده کننده
استرالیا: F/A-18
بلژیک:F-16
بحرین: F-16
کانادا: CF-18
شیلی: F-16
جمهوری چک: JAS-39
دانمارک : F-16
مصر: از نمونه ی زمین به هوای آمرام استفاده میکند
فنلاند: F/A-18 / از نمونه ی زمین به هوای آمرام نیز استفاده میکند
آلمان: F-4 / EuroFighter Typhoon
گرجستان: بنا به برخی از گزارشات امریکا نمونه ی زمین به هوای آمرام را به گرجستان فروخته است
یونان: F-4 / F-16
مجارستان: JAS-39
اسراییل: F-15C / F-15I / F-16I
ایتالیا: EuroFighter Typhoon/ F-16 / AV-8 Harrier II
ژاپن: F-15
اردن: F-16
کره جنوبی: F-15K / F-16
مالزی: F/A-18
موراکو: F-16
هلند: F-16 / از نمونه ی زمین به هوا آمرام نیز استفاده میکند
نروژ: F-16 / از نمونه ی زمین به هوا آمرام نیز استفاده میکند
عمان: F-16
پاکستان: F-16
لهستان: F-16
پرتغال: F-16
تایوان: F-16
سنگاپور: F-15SG / F-16 / F-5S/T
سوییس: F/A-18
عربستان سعودی: F-15S / F-15
اسپانیا: Eurofighter Typhoon / F/A-18 / AV-8 Harrier II / از نمونه ی زمین به هوای آمرام نیز استفاده میکند
سوئد: JAS-39
تایلند: JAS 39 Gripen / F-16
ترکیه: F-4 / F-16
انگلستان: Eurofighter Typhoon/ Tornado / Sea harrier (سی هاریر بازنشست شده است)
امریکا: F-15 / F-16 / F/A-18 / F-22 / AV-8 Harrier II / F-14 ( اف-14 بازنشست شده است)

نمودار انهدام موشک های آمرام و اسپارو

موشک آمرام در یک نگاه:
سازنده: هیوز/ ریتون (امریکا)
طول: 3.66 متر
قطر: 17.78 سانتی متر
وزن: 150.75 کیلوگرم
برد: حدود 50 کیومتر در نمونه ی اولیه
طبقه بندی از لحاظ سرعت: فراصوت
سرعت: 4 ماخ
سیستم هدایت:
در فاز میدکورس: هدایت اینرسیایی، در فاز ترمینال: فعال راداری
قیمت: $ 386000
سهم قطعات از قیمت موشک:
سیستم های هدایت: 68%
سیستم های کنترل: 9%
فیوز: 9%
سر جنگی: 2%
پیشرانه: 6%
بدنه: 6%
تاریخ ورود به خدمت: 1991

منابع:

1-En.wikipedia.com
2-fas.org
3-designation-systems.net
4- Raytheon.com





استفاده از این مطلب تنها با ذکر نام مولف و سایت دانشجو مجاز است/ نوید