Ahmad reza
Feb-23-2008, 16:27
موسیقی ایران، شامل دستگاهها، نغمهها، و آوازها، از صدها سال پیش از میلاد مسیح تا به امروز سینه به سینه در متن مردم ایران جریان داشته، و آنچه دلنشینتر، سادهتر و قابلفهم تر بوده است امروز در دسترس است، بخش بزرگی از آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، و یونان متأثر از این موسیقی است و هرکدام به سهم خود تأثیراتی در شکل گیری این موسیقی داشتهاند، از موسیقیدانها یا به عبارتی نوازندگان موسیقی در ایران باستان میتوان به "باربد" و "نکیسا"
ردیف
موسیقی امروز ایران از دوره آقا علیاکبر فراهانی (نوازنده تار دوره ناصرالدین شاه) باقی مانده است که توسط آقا غلامحسین (برادر آقا علیاکبر) به دو پسر علیاکبرخان به نامهای میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله، آموخته شد و آنچه از موسیقی ملی ایران امروزه در دست است، بداههنوازی این دو استاد میباشد که به نام «ردیف موسیقی» نامیده میشود.
ردیف در واقع مجموعهای از مثالهای ملودیک در موسیقی ایرانی است که تقریباً با واژهی رپرتوار در موسیقی غربی هم معنی است. گردآوری و تدوین ردیف به شکل امروزی از اواخر سلسلهی زندیه و اوایل سلسله ی قاجاریه آغاز شده است. یعنی در اوایل دوره ی قاجار سیستم مقامی موسیقی ایرانی تبدیل به سیستم ردیفی شد و جای مقامهای چندگانه را هفت دستگاه و پنج آواز گرفت.
از اولین راویان ردیف می توان به خاندان فراهانی یعنی آقا علی اکبر فراهانی - میرزا عبدالله - آقاحسینقلی و... اشاره کرد. ردیفهایی که اکنون موجود می باشند : ردیف میرزا عبدالله - ردیف آقاحسینقلی - ردیف ابولحسن صبا - ردیف موسی معروفی - ردیف دوامی - ردیف طاهرزاده - ردیف محمود کریمی - ردیف سعید هرمزی - ردیف مرتضی نی داوود - و... می باشند. و هم اکنون ردیف میرزا عبدالله - صبا و دوامی کاربری بیشتری دارند و بیشتر در مکاتب درس موسیقی آموزش داده می شوند .
[ویرایش] دستگاه
نگارهای از زنی کمانچهنواز بر روی کاخ هشتبهشت اصفهان، از سال 1669 م.هر دستگاه موسیقی ایرانی، توالیی از پردههای مختلف موسیقی ایرانی است که انتخاب آن توالی حس و شور خاصی را به شنونده انتقال میدهد. هر دستگاه از تعداد بسیاری گوشه موسیقی تشکیل شده است و معمولا" بدین شیوه ارایه میشود که از درآمد دستگاه آغاز میکنند، به گوشه اوج یا مخالف دستگاه در میانه ارایه کار میرسند، سپس با فرود به گوشههای پایانی و ارایه تصنیف و سپس رِنگی اجرای خود را به پایان میرسانند.موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه و پنج آواز است. هفت دستگاه ردیف موسیقی سنتی ایرانی عبارتاند از:
دستگاه شور
دستگاه سهگاه
دستگاه چهارگاه
دستگاه همایون
دستگاه ماهور
دستگاه نوا
دستگاه راستپنجگاه
[ویرایش] آواز
آواز معمولاً قسمتی از دستگاه مورد نظر است که میتوان آنرا دستگاه فرعی نامید. آواز از نظرفواصل با دستگاه مورد نظر یکسان یا شبیه بوده و میتواند شاهد و یا ایست متفاوتی داشته باشد. بهطور مثال آواز دشتی از متعلقات دستگاه شور و از درجه چهارم آن بوده و دارای نت شاهد و ایست ((ر)) میباشد (در شور سل). بدین ترتیب در آواز شور ملودی با حفظ فواصل دستگاه شور روی نت ((ر)) گردش میکند و در نهایت روی همان نت میایستد. بهطور کلی هر آواز پس از ایست موقت روی ایست خودش روش ایست دستگاه اصلی (در اینجا شور) باز میگردد. آواز های متعلق به دستگاه موسیقی ایرانی 5تا هستند و عبارتاند از:
آواز ابوعطا، متعلق به دستگاه شور
آواز بیات ترک (بیات زند)، متعلق به دستگاه شور
آواز افشاری، متعلق به دستگاه شور
آواز دشتی، متعلق به دستگاه شور
آواز بیات اصفهان، متعلق به دستگاه همایون
آواز شوشتری، متعلق به دستگاه همایون
چهرههای موسیقی ایران
آهنگسازان
درویش خان
مرتضی نیداوود
پرویز مشکاتیان
محمدرضا لطفی
کیهان کلهر
علینقی وزیری
فرهاد فخرالدینی
فرامرز پایور
فریدون شهبازیان
حسین علیزاده
حمید متبسم
ارشد طهماسبی
استاد بیکچه خانی
استاد جلال ذوالفنون
برادران کامکار
جوادلشگری
خوانندگان
لیست تمامی خوانندگان ایران
استاد بنان
قمرالملوک وزیری
محمدرضا شجریان
استاد عبدالله دوامی
استاد محمود کریمی
استاد اقبال السلطان آذر
قاسم جبلی
شهرام ناظری
صدیق تعریف
علیرضا افتخاری
رضا قاسمی
تصنیف سرایان
عارف قزوینی
علی اکبر شیدا
محمدعلی امیرجاهد
سالک اصفهانی
بیژن ترقی
رحیم معینی کرمانشاهی
تورج نگهبان
رهی معیری
دکتر نیرسینا
کریم فکور
رهی معیری
محمد علی بهمنی
اخوان ثالث
حسين منزوي
سازها
نی
دف
تار
سهتار
دوتار
کمانچه
قیچک
قانون
تمبک
چنگ
رباب
تنبور
سنتور
بربط
عود
داریه
ضرب
چگور
تمبیره
سرنا
دودوک (بالابان)
نی انبان
قره نی
دون علی
دوضاله یا دوزله
دهل
دمام
تاس
نقاره
زنگ
طبل
کرنا
کوس
دیوان
هزار تار
چنگ
سنتور ایستاده
اِکتار(سازی تک سیمه)
+ سایر سازهای مربوط به مناطق مختلف و محلی
جستارهای وابسته
موسیقی نواحی ایران
موسیقی اصیل آذری
موسیقی جنوب ایران
موسیقی گیلکی
موسیقی لرستان
موسيقی كردی
سایر
ربع پرده
منبع =
ردیف
موسیقی امروز ایران از دوره آقا علیاکبر فراهانی (نوازنده تار دوره ناصرالدین شاه) باقی مانده است که توسط آقا غلامحسین (برادر آقا علیاکبر) به دو پسر علیاکبرخان به نامهای میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله، آموخته شد و آنچه از موسیقی ملی ایران امروزه در دست است، بداههنوازی این دو استاد میباشد که به نام «ردیف موسیقی» نامیده میشود.
ردیف در واقع مجموعهای از مثالهای ملودیک در موسیقی ایرانی است که تقریباً با واژهی رپرتوار در موسیقی غربی هم معنی است. گردآوری و تدوین ردیف به شکل امروزی از اواخر سلسلهی زندیه و اوایل سلسله ی قاجاریه آغاز شده است. یعنی در اوایل دوره ی قاجار سیستم مقامی موسیقی ایرانی تبدیل به سیستم ردیفی شد و جای مقامهای چندگانه را هفت دستگاه و پنج آواز گرفت.
از اولین راویان ردیف می توان به خاندان فراهانی یعنی آقا علی اکبر فراهانی - میرزا عبدالله - آقاحسینقلی و... اشاره کرد. ردیفهایی که اکنون موجود می باشند : ردیف میرزا عبدالله - ردیف آقاحسینقلی - ردیف ابولحسن صبا - ردیف موسی معروفی - ردیف دوامی - ردیف طاهرزاده - ردیف محمود کریمی - ردیف سعید هرمزی - ردیف مرتضی نی داوود - و... می باشند. و هم اکنون ردیف میرزا عبدالله - صبا و دوامی کاربری بیشتری دارند و بیشتر در مکاتب درس موسیقی آموزش داده می شوند .
[ویرایش] دستگاه
نگارهای از زنی کمانچهنواز بر روی کاخ هشتبهشت اصفهان، از سال 1669 م.هر دستگاه موسیقی ایرانی، توالیی از پردههای مختلف موسیقی ایرانی است که انتخاب آن توالی حس و شور خاصی را به شنونده انتقال میدهد. هر دستگاه از تعداد بسیاری گوشه موسیقی تشکیل شده است و معمولا" بدین شیوه ارایه میشود که از درآمد دستگاه آغاز میکنند، به گوشه اوج یا مخالف دستگاه در میانه ارایه کار میرسند، سپس با فرود به گوشههای پایانی و ارایه تصنیف و سپس رِنگی اجرای خود را به پایان میرسانند.موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه و پنج آواز است. هفت دستگاه ردیف موسیقی سنتی ایرانی عبارتاند از:
دستگاه شور
دستگاه سهگاه
دستگاه چهارگاه
دستگاه همایون
دستگاه ماهور
دستگاه نوا
دستگاه راستپنجگاه
[ویرایش] آواز
آواز معمولاً قسمتی از دستگاه مورد نظر است که میتوان آنرا دستگاه فرعی نامید. آواز از نظرفواصل با دستگاه مورد نظر یکسان یا شبیه بوده و میتواند شاهد و یا ایست متفاوتی داشته باشد. بهطور مثال آواز دشتی از متعلقات دستگاه شور و از درجه چهارم آن بوده و دارای نت شاهد و ایست ((ر)) میباشد (در شور سل). بدین ترتیب در آواز شور ملودی با حفظ فواصل دستگاه شور روی نت ((ر)) گردش میکند و در نهایت روی همان نت میایستد. بهطور کلی هر آواز پس از ایست موقت روی ایست خودش روش ایست دستگاه اصلی (در اینجا شور) باز میگردد. آواز های متعلق به دستگاه موسیقی ایرانی 5تا هستند و عبارتاند از:
آواز ابوعطا، متعلق به دستگاه شور
آواز بیات ترک (بیات زند)، متعلق به دستگاه شور
آواز افشاری، متعلق به دستگاه شور
آواز دشتی، متعلق به دستگاه شور
آواز بیات اصفهان، متعلق به دستگاه همایون
آواز شوشتری، متعلق به دستگاه همایون
چهرههای موسیقی ایران
آهنگسازان
درویش خان
مرتضی نیداوود
پرویز مشکاتیان
محمدرضا لطفی
کیهان کلهر
علینقی وزیری
فرهاد فخرالدینی
فرامرز پایور
فریدون شهبازیان
حسین علیزاده
حمید متبسم
ارشد طهماسبی
استاد بیکچه خانی
استاد جلال ذوالفنون
برادران کامکار
جوادلشگری
خوانندگان
لیست تمامی خوانندگان ایران
استاد بنان
قمرالملوک وزیری
محمدرضا شجریان
استاد عبدالله دوامی
استاد محمود کریمی
استاد اقبال السلطان آذر
قاسم جبلی
شهرام ناظری
صدیق تعریف
علیرضا افتخاری
رضا قاسمی
تصنیف سرایان
عارف قزوینی
علی اکبر شیدا
محمدعلی امیرجاهد
سالک اصفهانی
بیژن ترقی
رحیم معینی کرمانشاهی
تورج نگهبان
رهی معیری
دکتر نیرسینا
کریم فکور
رهی معیری
محمد علی بهمنی
اخوان ثالث
حسين منزوي
سازها
نی
دف
تار
سهتار
دوتار
کمانچه
قیچک
قانون
تمبک
چنگ
رباب
تنبور
سنتور
بربط
عود
داریه
ضرب
چگور
تمبیره
سرنا
دودوک (بالابان)
نی انبان
قره نی
دون علی
دوضاله یا دوزله
دهل
دمام
تاس
نقاره
زنگ
طبل
کرنا
کوس
دیوان
هزار تار
چنگ
سنتور ایستاده
اِکتار(سازی تک سیمه)
+ سایر سازهای مربوط به مناطق مختلف و محلی
جستارهای وابسته
موسیقی نواحی ایران
موسیقی اصیل آذری
موسیقی جنوب ایران
موسیقی گیلکی
موسیقی لرستان
موسيقی كردی
سایر
ربع پرده
منبع =